Mahakumbh 2025: ચંદ્રમાની એક ભૂલને કારણે શરૂ થયો કુંભ, જાણો પૌરાણિક કથામાં દટાયેલુ રહસ્ય

કુંભ મેળો ભારતનો સૌથી મોટો ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ માનવામાં આવે છે, જે દર 12 વર્ષે પ્રયાગરાજ, હરિદ્વાર, ઉજ્જૈન અને નાસિક જેવા પવિત્ર સ્થળોએ યોજાય છે. આ સમય દરમિયાન દેશ-વિદેશના કરોડો સંતો અને ભક્તો ગંગા, યમુના, સરસ્વતી, ગોદાવરી અને શિપ્રા જેવી પવિત્ર નદીઓમાં પવિત્ર ડૂબકી લગાવવા માટે ભેગા થાય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે કુંભ દરમિયાન આ નદીઓનું પાણી અમૃત જેટલું પવિત્ર બની જાય છે.

મહાકુંભની શુભ શરૂઆત સોમવાર 13 જાન્યુઆરી 2025થી થવા જઈ રહી છે. આ દિવસે કુંભનું પહેલું શાહી સ્નાન પણ કરવામાં આવશે. ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજમાં મહાકુંભનું આયોજન કરવામાં આવશે અને આ દરમિયાન સંતો અને ભક્તો ત્રિવેણી સંગમમાં સ્નાન કરશે. કુંભ મેળા સાથે ઘણી પૌરાણિક કથાઓ જોડાયેલી છે. ઉપરાંત ચોક્કસ ગ્રહોની સ્થિતિના આધારે દર 12 વર્ષે કુંભનું આયોજન કરવામાં આવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે કુંભ, જે બધા તહેવારોમાં સર્વોચ્ચ માનવામાં આવે છે, તે એક દેવતાની ભૂલને કારણે શરૂ થયો હતો. ચાલો જાણીએ કે કુંભ કોની ભૂલથી શરૂ થયો.

ચંદ્રની ભૂલને કારણે કુંભની થઈ હતી શરૂઆત

કુંભ મેળાની શરૂઆતની વાર્તા સમુદ્ર મંથન સાથે જોડાયેલી છે. આ કથાનું વર્ણન વિષ્ણુ પુરાણ, કૂર્મ પુરાણ, સ્કંદ પુરાણ, ભાગવત પુરાણ અને વૈહમવૈવર્ત પુરાણ વગેરેમાં જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત, કુંભ સાથે સંબંધિત દંતકથાઓ પણ લોકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે. કુંભ સાથે સંબંધિત લોકપ્રિય દંતકથા અનુસાર, તેની શરૂઆત ચંદ્રની ભૂલને કારણે થઈ હતી. જોકે, પુરાણોમાં આ દંતકથાનો ઉલ્લેખ નથી. પરંતુ અલ્હાબાદ યુનિવર્સિટીમાં પ્રાચીન ઇતિહાસના પ્રોફેસર. ડૉ. ડી.પી. દુબેએ તેમના પુસ્તક 'કુંભ મેળા: યાત્રાધામથી મહાન કોસ્મિક મેળા' માં કુંભ સાથે સંબંધિત દંતકથાનું સંપૂર્ણ વર્ણન આપ્યું છે. આ દંતકથાઓ અનુસાર, કુંભ મેળો ચંદ્રની ભૂલને કારણે શરૂ થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

સમુદ્રમંથનમાંથી નીકળ્યો હતો અમૃતનો ઘડો

પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, દેવતાઓ અને દાનવોએ મળીને અમૃતનો ઘડો મેળવવા માટે સમુદ્ર મંથન કર્યું હતું. સમુદ્ર મંથનમાંથી ૧૪ કિંમતી રત્નો નીકળ્યા, જેમાં ભગવાન ધન્વંતરી અમૃતના ઘડા સાથે છેલ્લે પ્રગટ થયા. અમૃત મેળવવા માટે દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચે ઝઘડો થયો. પછી ઇન્દ્રનો પુત્ર જયંત રાક્ષસોથી બચાવવા માટે અમૃત લઈને ભાગવા લાગ્યો.

અમૃત રક્ષણ માટે સોંપાઈ હતી દેવતાઓને જવાબદારી

એવું કહેવાય છે કે જ્યારે જયંત અમૃતના ઘડા સાથે ભાગી રહ્યો હતો, ત્યારે સૂર્ય, ચંદ્ર, ગુરુ અને શનિ પણ તેની સાથે હતા. આ બધા દેવતાઓને અમૃતના રક્ષણ માટે વિવિધ જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી હતી. સૂર્યદેવની જવાબદારી હતી કે તેઓ ખાતરી કરે કે અમૃત કળશ કોઈપણ રીતે તૂટે નહીં, ચંદ્રને ખાતરી કરવાની હતી કે અમૃત છલકાય નહીં, દેવગુરુ બૃહસ્પતિને રાક્ષસોને રોકવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું અને શનિદેવને જ્યંત પર નજર રાખવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.

ચંદ્ર દેવની ભૂલને કારણે અમૃતના ટીપા પડ્યા

દંતકથા અનુસાર બધા દેવતાઓએ પોતપોતાની જવાબદારીઓ બજાવી. પરંતુ ચંદ્રદેવની ભૂલને કારણે, પ્રયાગરાજ, હરિદ્વાર, નાસિક અને ઉજ્જૈનમાં અમૃતના ટીપાં પડ્યા. તેથી આ સ્થળોની નદીઓનું પાણી અમૃત જેટલું પવિત્ર માનવામાં આવે છે અને આ સ્થળોએ કુંભ મેળાનું આયોજન કરવામાં આવે છે. જોકે, આ દંતકથાનું વર્ણન પુરાણોમાં જોવા મળતું નથી.

દર 12 વર્ષે યોજાય છે કુંભ

કુંભ મેળાનું આયોજન ખગોળીય ઘટનાઓ સાથે પણ જોડાયેલું છે. આ મુજબ, જ્યારે સૂર્ય, ચંદ્ર, ગુરુ અને શનિ કોઈ ચોક્કસ સ્થિતિમાં આવે છે, ત્યારે આ સ્થાનો પર કુંભનું આયોજન થાય છે અને દર 12 વર્ષે આ ગ્રહોની સ્થિતિ રચાય છે. આ જ કારણ છે કે દર ૧૨ વર્ષે કુંભ મેળાનું આયોજન પણ કરવામાં આવે છે.