બોલીવુડનો હિન્દુફોબિયા - સંયોગ કે ષડયંત્ર? શું દેખાડે છે અને શું છુપાવે છે બોલીવુડ?

Updated: Wednesday, September 4, 2024, 13:27 [IST]

Bollywood's Hinduphobia: બોલીવુડ, વિશ્વના સૌથી મોટા ફિલ્મ ઉદ્યોગોમાંથી એક છે. લાંબા સમયથી ભારતની વિવિધ કથાઓ અને સંસ્કૃતિઓને પ્રતિબિંબિત કરી રહ્યું છે.

જોકે, છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં, મુખ્ય પ્રવાહના સિનેમામાં હિન્દુફોબિયાની એક અવ્યવસ્થિત છબી ઉભરી આવી છે. જેના કારણે હિન્દુ સમુદાયમાં તેમના ધર્મ અને સંસ્કૃતિના ચિત્રણને લઈને ચિંતા વધી રહી છે.

આજકાલ ફિલ્મોમાં હિન્દુ પાત્રો, પ્રતીકો અને પરંપરાઓનું નકારાત્મક ચિત્રણ ફિલ્મોમાં સંસ્કૃતિ બની ગયું છે. જેને જોતા બોલીવુડ પર હિન્દુ વિરોધી ભાવનાઓને પ્રોત્સાહન આપવાનો આરોપ લાગ્યો છે.

જોકે, હિન્દુ સંસ્કૃતિને અપમાનજનક રીતે રજૂ કરવી બોલીવુડમાં નવી વાત નથી, તાજેતરના વર્ષોમાં તેનું પુનરાવર્તન વધ્યું છે.

પીકે (2014) અને ઓહ માય ગોડ (2012) જેવી ફિલ્મોએ હિન્દુ ધાર્મિક પ્રથાઓ પર સવાલ ઉઠાવીને અને તેની મજાક ઉડાવીને વિવાદ ઊભો કર્યો હતો, જ્યારે અન્ય ધર્મો સાથે સમાન રીતે વર્તન કરવાનું ટાળ્યું હતું.

આ પસંદગીયુક્ત ટીકાને કારણે પક્ષપાત અને બેવડા ધોરણોના આક્ષેપો થયા છે.

તાજેતરની વેબ સિરીઝ IC 814: ધ કંધાર હાઇજેક, જે 1999માં ભારતીય એરલાઇન્સના હાઇજેકીંગને નાટકીય રીતે રજૂ કરે છે, તે આ વિવાદાસ્પદ વલણનું નવીનતમ ઉદાહરણ બની ગયું છે.

આ ફિલ્મને અપહરણમાં સામેલ આતંકવાદીઓના ચિત્રણ માટે નોંધપાત્ર ટીકા થઈ છે, જેમાંથી ઘણાને સ્પષ્ટપણે હિન્દુ નામો આપવામાં આવ્યા છે. આ રચનાત્મક પસંદગીએ આવા નિરૂપણ પાછળના ઈરાદાઓ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.

IC 814: કંધાર હાઇજેક વિવાદ - IC 814 ના વાસ્તવિક હાઇજેકર્સ ઇસ્લામી આતંકવાદીઓ હતા, છતાં ફિલ્મે આ પાત્રોને હિન્દુ નામો સાથે દર્શાવવાનું પસંદ કર્યું હતું. આ નિર્ણયને ઐતિહાસિક તથ્યોને વિકૃત કરવા અને હિન્દુ સમુદાયને બદનામ કરવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવે છે.

વિવેચકો દલીલ કરે છે કે, આવા નિરૂપણ માત્ર ઇતિહાસને ખોટી રીતે રજૂ કરે છે, પરંતુ તે કંઈક પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે હિન્દુઓને અન્યાયી રીતે કલંકિત કરે છે.

IC 814 માં આતંકવાદીઓ માટે હિન્દુ નામોનો ઉપયોગ એ કોઈ અલગ ઘટના નથી, પરંતુ બોલીવુડમાં મોટી પેટર્નનો એક ભાગ છે, જ્યાં હિન્દુ પ્રતીકો અને આકૃતિઓ ઘણીવાર નકારાત્મક અર્થ સાથે સંકળાયેલા હોય છે.

ઘણા લોકો એવી દલીલ કરે છે કે, આ વલણ હાનિકારક છે, કારણ કે તે લોકોની ધારણાને આકાર આપે છે, અને હાનિકારક સ્ટીરિયોટાઇપ્સને મજબૂત બનાવે છે.

જોકે, Netflixએ સરકારી અધિકારીઓ સાથેની તાજેતરની બેઠક દરમિયાન ભારત સરકારને રાષ્ટ્રની ભાવનાઓ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોવાની ખાતરી આપી છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું આ પૂરતું છે?

સિનેમામાં હિન્દુફોબિયા - બોલીવુડ ફિલ્મોમાં હિન્દુઓને ખલનાયક અથવા ઉગ્રવાદી તરીકે સતત દર્શાવવામાં આવતાં વ્યાપક સામાજિક અસરો છે.

આ હિન્દુ સમુદાયમાં અલગતા અને રોષની ભાવનાને ઉત્તેજન આપે છે, જેમને લાગે છે કે તેમની આસ્થાને અન્યાયી રીતે નિશાન બનાવવામાં આવી રહી છે.

વધુમાં, તે એવા દેશમાં વિભાજનકારી વાતાવરણમાં ફાળો આપે છે, જે તેના બિનસાંપ્રદાયિક અને સર્વસમાવેશક મૂલ્યો પર ગર્વ કરે છે.

પદ્માવત (2018) જેવી ફિલ્મોને હિન્દુ રાજપૂત યોદ્ધાઓના તેમના ચિત્રણ માટે ટીકાઓનો પણ સામનો કરવો પડ્યો છે, કેટલાક એવી દલીલ કરે છે કે, આ ફિલ્મ હિન્દુ હીરોની બહાદુરી અને ગૌરવને ઘટાડતી વખતે વિરોધીનો મહિમા કરે છે.

આવી જ રીતે, એક લોકપ્રિય વેબ સિરીઝ, સેક્રેડ ગેમ્સ (2018), દ્રશ્યોમાં ત્રિશૂળ અને ભગવદ ગીતા જેવા હિન્દુ પ્રતીકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જે ઘણાને અપમાનજનક અને ભ્રામક લાગે છે.

હિન્દુ પરંપરાઓને પસંદગીયુક્ત રીતે નિશાન બનાવતા, અન્ય ધર્મોની ટીકાને ટાળીને, હિન્દુફોબિયાની એક પેટર્ન સૂચવે છે, જેને બોલીવુડે સંબોધવાની જરૂર છે.

આ માત્ર સર્જનાત્મક સ્વતંત્રતાની બાબત નથી, પરંતુ જવાબદાર વાર્તા કહેવાની બાબત છે, જે તમામ સમુદાયોની સંવેદનશીલતાનો આદર કરે છે.

આદર અને પ્રામાણિકતા જરૂરી છે - બોલીવુડમાં હિન્દુ પાત્રો અને સંસ્કૃતિના ચિત્રણ માટે વધુ સંતુલિત અભિગમની જરૂર છે. જ્યારે કોઈપણ ધર્મની અંદર પ્રથાઓની ટીકા કરવી અને પ્રશ્નાર્થ કરવો મહત્વપૂર્ણ છે, તે આદર અને ન્યાયીપણુ સાથે થવું જોઈએ.

IC 814: ધ કંધાર હાઇજેક અને અન્ય ફિલ્મોમાં જોવા મળતા હિન્દુ ધર્મનું પસંદગીયુક્ત લક્ષ્ય માત્ર સામાજિક વિભાજનને વધુ ઊંડું કરે છે અને હાનિકારક સ્ટીરિયોટાઇપ્સને પ્રોત્સાહન આપે છે.

બોલીવુડ માટે ભારતની વિવિધતાને સાચા અર્થમાં પ્રતિબિંબિત કરવા માટે, તેણે એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે તમામ સમુદાયોને તેઓ જે ગરિમા અને સન્માનને પાત્ર છે, તેની સાથે ચિત્રિત કરવામાં આવે.

ઉલ્લેખનીય છે કે, બોલીવુડ ઉદ્યોગનો જાહેર ખ્યાલ પર શક્તિશાળી પ્રભાવ છે, અને તે શક્તિ સાથે પૂર્વગ્રહ અને પૂર્વગ્રહને કાયમી રાખવાની જવાબદારી આવે છે.

બોલીવુડમાં હિન્દુફોબિયા પર ચર્ચા ચાલુ હોવાથી, તે મહત્વપૂર્ણ છે કે, ફિલ્મ નિર્માતાઓ તેમની સ્ટોરીસ કહેવા માટે વધુ પ્રમાણિક અભિગમ અપનાવે, જે તમામ ધર્મો માટે સમાવેશ અને આદરના મૂલ્યોને જાળવી રાખે છે.

નીચે આપેલા એક્સ-પોસ્ટ બોલીવુડની ઘણી ફિલ્મોની યાદી આપે છે, જે દાયકાઓથી જાણીજોઈને હિન્દુઓને બદનામ કરવાનો પ્રયાસ કરતી જોવા મળે છે. આ વાંચ્યા બાદ હવે તમારે નક્કી કરવાનું છે કે, આ માત્ર સંયોગ અને સર્જનાત્મક સ્વતંત્રતા છે કે, ઇરાદાપૂર્વકની ચાલ છે.

#Bollywood has changed identify or deliberately denigrated Hindus for decades. Here are 10 cases! You will find the same hateful bigots if you check their producers, directors, story writers...

1/10 pic.twitter.com/2bdBksQqA7
— Eminent Intellectual (@total_woke_) September 1, 2024

જેમ જેમ તમે આ અંગે ગહન વિચાર કરો છો, ત્યારે એક વાત સ્પષ્ટ છે - હિન્દુ પાત્રો અને સંસ્કૃતિના બોલીવુડના ચિત્રણને વધુ સંતુલિત અભિગમની જરૂર છે. સર્જનાત્મક સ્વતંત્રતા મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તમામ સમુદાયોની સંવેદનશીલતાને માન આપીને તેનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરવો જોઈએ.