Rajiv Gandhi Birth Anniversary : રાજીવ ગાંધી અ મેન વીથ મિશન

રાજીવ ગાંધી જો જીવીત હોત તો 77 વર્ષ થયા હોત. ભારતના આકસ્મિક અને સૌથી યુવાન વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીએ 1980ના અશાંત વર્ષોમાં આ દેશની નિયતિનું સંચાલન કર્યું હતું અને નવા વિશ્વ વ્યવસ્થાને આકાર આપ્યો હતો.

Rajiv Gandhi Birth Anniversary : રાજીવ ગાંધીએ આ પ્રાચીન દેશ પર આધુનિકતાની છાપ છોડી છે. તેમને ડિજિટલ ઇન્ડિયાના આર્કિટેક્ટ તરીકે વ્યાપક અને યોગ્ય રીતે વખાણાયેલા છે. તેમના દ્વારા ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી અને ટેલિકમ્યુનિકેશન ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિના બીજ રોપવામાં આવ્યા હતા. MTNL, BSNL અને C DOT જેવી કેટલીક સંસ્થાઓ દેશના દૂરના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સંચાર નેટવર્ક ફેલાવવા માટે સ્થાપવામાં આવી હતી. રાજીવ ગાંધીએ ભારતની છબી કાયમ માટે બદલી નાખી હતી.

ભારતીય યુથ કોંગ્રેસે ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે, પૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીની 77 મી જન્મજયંતિ નિમિત્તે દેશભરમાં રક્તદાન શિબિર, રમતગમત અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો સહિત અનેક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવશે. ઇન્ડિયન યુથ કોંગ્રેસ (IYC)ના નિવેદન અનુસાર શુક્રવારના રોજ આ પ્રસંગે રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં દિવંગત વડાપ્રધાનને શ્રદ્ધાંજલિ આપતી વિશેષ ફોટો પ્રદર્શનનું પણ આયોજન કરવામાં આવશે.

1984થી 1989 સુધી દેશના વડાપ્રધાન તરીકે સેવા આપનારા રાજીવ ગાંધીનો જન્મ 1944માં 20 ઓગસ્ટના રોજ થયો હતો. 1991માં ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન લિબરેશન ટાઈગર્સ ઓફ તમિલ ઈલમ (LTTE) દ્વારા તેમની હત્યા કરવામાં આવી હતી.

ભારત રત્ન રાજીવ ગાંધીની જન્મજયંતિ કોંગ્રેસ દ્વારા 'સદભાવના દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે સમગ્ર દેશમાંથી ભારતીય યુથ કોંગ્રેસના કાર્યકરો પૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીને 'સદભાવના દિવસ' પર શ્રદ્ધાંજલિ આપશે.

ફોટો પ્રદર્શન, સાંસ્કૃતિક અને રમતગમતના કાર્યક્રમો, 'રન ફોર નેશન', રક્તદાન શિબિર જેવા અન્ય કાર્યક્રમો રાજ્ય, જિલ્લા, વિધાનસભા અને બ્લોક સ્તરે યોજાશે. IYCના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રીનિવાસ બીવીએ રાજીવ ગાંધીને તેમના આધુનિક ભારતના વિઝન માટે યાદ કર્યા અને તેમને "દેશમાં માહિતી ટેકનોલોજી અને ટેલિકમ્યુનિકેશન ક્રાંતિના પિતા" ગણાવ્યા છે.

શ્રીનિવાસ બીવીએ જણાવ્યું હતું કે, 40 વર્ષની ઉંમરે વડાપ્રધાન બનનારા રાજીવ ગાંધીએ આધુનિક ભારતનું સર્જન કર્યું છે. તેમની પહેલ પર, ભારતીય ટેલિકમ્યુનિકેશન નેટવર્કની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. દૂરસંચારનું નેટવર્ક શહેરથી ગામડા સુધી શરૂ થયું, જેથી સંદેશાવ્યવહારની દ્રષ્ટિએ દેશ અને વિશ્વ સાથે ગામના લોકો પણ જોડાઈ શકે.

રાજીવ ગાંધી જો જીવીત હોત તો 77 વર્ષ થયા હોત. ભારતના આકસ્મિક અને સૌથી યુવાન વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીએ 1980ના અશાંત વર્ષોમાં આ દેશની નિયતિનું સંચાલન કર્યું હતું અને નવા વિશ્વ વ્યવસ્થાને આકાર આપ્યો હતો. તેમની શરૂઆત આઘાતજનક હતી અને તેનો અંત દુ:ખદ હતો. તેમણે સમતા અને ગૌરવ દર્શાવ્યું અને આ રાષ્ટ્રમાં નવો આત્મવિશ્વાસ પેદા કર્યો.

ગ્લેમર, યુવાની, ઉર્જા, શક્તિ, મોહ, હિંમત, સરળ આત્મવિશ્વાસ, શૈલી ધરાવતા 'knight sans peur et sans reproche' (નિંદાથી દૂર અને ભય વગરની રાત્રી) તરીકે તેના બુદ્ધિ, મનોબળ, ગૌરવ અને શિષ્ટાચાર ધરાવતા નિઃશસ્ત્ર વ્યક્તિત્વનું વર્ણન કરવું એ અતિશયોક્તિ નથી. રાજીવ ગાંધી કેનેડી તરીકે પ્રભાવશાળી અને નહેરુ જેવા આદર્શવાદી હતા. રાજીવ ગાંધી ભૂતકાળના અનુભવોમાંથી તક ઉભી કરવામાં માનતા હતા. તેમણે સંમતિ અને સમાધાન, ભાગીદારી અને સમજાવટ દ્વારા જાહેર જીવનમાં રાજકારણ, અર્થતંત્ર અને નૈતિકતાના ક્ષેત્રમાં પરિવર્તનનું પ્રતીક કર્યું હતું. તેમને એક નિશ્ચિત શાંતિ નિર્માતા હતા અને પંજાબ, આસામ, મિઝોરમ, નાગાલેન્ડ અને કાશ્મીરમાં આંદોલનોનો અંત લાવવા માટે સખત મહેનત કરી હતી. મહાત્માની જેમ જીવનભર લડ્યા છતા તેમને હિંસાનો ભોગ બન્યા હતા.

રાજીવ ગાંધીએ ઉત્સાહ સાથે તેમનું વિઝન જણાવ્યું હતું કે, ભારત એક પૌરાણિક દેશ છે, પણ એક યુવાન રાષ્ટ્ર છે અને દરેક જગ્યાએ યુવાનની જેમ, અમે અધીરા છીએ. હું અધીરો છું, અને મારૂ પણ એક સ્વપ્ન છે. વિશ્વના રાષ્ટ્રોના પ્રથમ ક્રમે મજબૂત, સ્વતંત્ર, આત્મનિર્ભર અને માનવજાતની સેવામાં હું ભારતનું સ્વપ્ન જોઉં છું.

રાજીવ ગાંધીએ રાષ્ટ્રને વિનંતી કરી હતી કે, આજે આપણું કાર્ય ભારતને 21 મી સદીના ઉંબરે લાવવાનું છે, જે ગરીબીના બોજથી મુક્ત છે, જે આપણા વસાહતી ભૂતકાળનો વારસો છે અને આપણા લોકોની વધતી પ્રેરણાઓને પહોંચી વળવા સક્ષમ છે. આ માટે આપણા તરફથી સતત પ્રયત્નોની જરૂર પડશે.

રાજીવ ગાંધીએ પોતાના આ સ્વપ્નને સતત, અવિરત અને જોરશોરથી આગળ વધાર્યું હતું, તેમને ઇતિહાસના બાળક હતા અને ઇતિહાસના નિર્માતા પણ હતા.

રાજીવ ગાંધી દ્રઢપણે માનતા હતા કે, લોકશાહી વગર ભારત એક સાથે નહીં ચાલે. તેમણે દેશભક્ત અને લોકશાહી તરીકે લોકશાહી પ્રણાલીઓ, પ્રતીકો અને મૂલ્યોને બચાવવા, મજબૂત કરવા અને ફેલાવવા માટે તમામ પ્રયત્નો કર્યા છે. મેહમ પેટા ચૂંટણી દરમિયાન (કુખ્યાત રીતે મેહમનું માયહેમ તરીકે ઓળખાય છે), તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી ઓમપ્રકાશ ચૌટાલા દ્વારા વિધાનસભાની ચૂંટણીની માંગ કરી રહેલા લોકશાહીને બેશરમ છેડછાડ, હિંસા, સ્પષ્ટ આતંક અને ધાકધમકી દ્વારા કચડી નાખવામાં આવી હતી. સભા તેમના મુખ્યમંત્રીપદને જાળવી રાખશે.

રાજીવ ગાંધી, યુવાન રાહુલ સાથે, અપક્ષ ઉમેદવાર આનંદ સિંહ ડાંગીના ઘરે ગયા હતા, જ્યાં પોલીસ ગોળીબારમાં ત્રણ લોકો માર્યા ગયા. ત્યારે રાજીવ ગાંધી સંઘર્ષશીલ લોકો સાથે મજબૂત રીતે ઉભા રહ્યા અને ઘમંડી જુલમીની શક્તિનો સામનો હિંમતપૂર્વક કર્યો હતો. તેમની મુલાકાતના પરિણામે ચૌટાલાએ 22 મે, 1990ના રોજ રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. ઇતિહાસની વિડંબના છે કે, રાજીવ ગાંધીએ 21 મે, 1991ના રોજ તેમની હત્યાના બરાબર એક વર્ષ પહેલાં હિંસા સામે લડવા 20 મે, 1990ના રોજ મેહમની મુલાકાત લીધી હતી.

રાજીવ ગાંધીને ખાતરી હતી કે, શાંતિ અને રાજકીય સ્થિરતા એ પ્રગતિ અને સમૃદ્ધિ માટે અગત્યની બાબત છે. તેથી રાજકીય હોર્સ-ટ્રેડિંગ (આયા રામ ગયા રામ તરીકે પ્રખ્યાત)ની અસ્વસ્થતાને તપાસવા અને ભ્રષ્ટાચાર અને રાજકીય તકવાદને કાબૂમાં રાખવા માટે, વડાપ્રધાન તરીકે 52મો બંધારણ સુધારો અધિનિયમ, 1985 કર્યા બાદ તરત જ પસાર કર્યો હતો. તે ધારાસભ્યના ચૂંટાયેલા સભ્યને અન્ય રાજકીય પક્ષમાં પક્ષપલટોના આધારે ગેરલાયક ઠેરવવાની જોગવાઈ કરે છે. ત્યારબાદ 91મા બંધારણ સુધારા અધિનિયમ, 2003 દ્વારા તેમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. જો કે આ કાયદાની જોગવાઈઓને અવગણવાના પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે, તેમ છતાં આ પગલાં મોટા પ્રમાણમાં સફળ થયા છે.

રાજીવ ગાંધીએ 61મા બંધારણ સુધારા અધિનિયમ દ્વારા ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં યુવાનોની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે મતદાનની ઉંમર 21 થી ઘટાડીને 18 વર્ષ કરવામાં આવી હતી. કાલાહંડીના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ભયંકર ગરીબીથી પ્રભાવિત રાજીવ ગાંધીએ પ્રખ્યાત રીતે કહ્યું કે, સરકાર દ્વારા ખર્ચવામાં આવતા દરેક રૂપિયામાંથી માત્ર 15 પૈસા ઇચ્છિત લાભાર્થી સુધી પહોંચે છે. તેમને સમજાયું કે, લોકશાહીનું વિકેન્દ્રીકરણ થયું છે અને તેમને ગ્રામ્ય સ્તરની પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓના માળખાને બંધારણીય દરજ્જો આપીને પુનઃર્જીવિત કરવાનું નક્કી કર્યું છે.

રાજીવ ગાંધીએ 1989માં લોકસભામાં 64મો બંધારણીય સુધારો બિલ રજૂ કર્યો હતો, જે સ્થાનિક સ્વ-શાસન માટે પ્રદાન કરે છે. તે લોકસભા દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ રાજ્યસભા દ્વારા નકારવામાં આવ્યું હતું. તેમ છતા રાજીવ ગાંધીએ હાર માની ન હતી. તેમણે 1991ની લોકસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસના ઢંઢેરામાં પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓની સ્થાપનાનો સમાવેશ કર્યો હતો. કોંગ્રેસ સરકારે 73મા અને 74મા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમનો અમલ કરીને પોતાનું સપનું પૂરું કર્યું, જે રાજ્યોને ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં ત્રણ સ્તરીય પંચાયતો અને નગરપાલિકાઓની સ્થાપના કરવાનો આદેશ આપે છે.

સત્યતા, ન્યાયી, શાંતિપૂર્ણ અને શિક્ષિત સમાજ સાથે 21મી સદીમાં પહોંચવાના તેમના જાહેર કરેલા લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા માટે, રાજીવ ગાંધીએ યુવાનોના શિક્ષણ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સમગ્ર દેશમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ કાર્યક્રમોના આધુનિકીકરણ અને વિસ્તરણ માટે 1985માં માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલયની સ્થાપના કરી હતી.

તેમણે જવાહર નવોદય વિદ્યાલય (જેએનવી)ની કલ્પના કરી હતી, ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પ્રતિભાશાળી છોકરાઓ અને છોકરીઓને ઉત્તમ ગુણવત્તાવાળું શિક્ષણ, સામાજિક ન્યાય સાથે મળીને મફત નિવાસી શાળાઓ શરૂ કરી હતી. શરૂઆતમાં દરેક જિલ્લામાં એક JNV ખોલવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. દેશમાં પ્રથમ જવાહર નવોદય વિદ્યાલય ઝજ્જર જિલ્લાના એક ગામમાં ખોલવામાં આવી હતી. ગ્રામીણ ભારતીય સમાજમાં ક્રાંતિ લાવવાની ક્ષમતા ધરાવતી આ યોજનાને વિસ્તૃત કરવા માટે કોઈ ગંભીર પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા ન હતા.

રાજીવ ગાંધીએ આ પ્રાચીન દેશ પર પોતાની આધુનિકતાની છાપ છોડી છે. તેમને ડિજિટલ ઇન્ડિયાના આર્કિટેક્ટ તરીકે વ્યાપક અને યોગ્ય રીતે વખાણાયેલા છે. તેમના દ્વારા ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી અને ટેલિકમ્યુનિકેશન ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિના બીજ રોપવામાં આવ્યા હતા. MTNL, BSNL અને C-DOT જેવી ઘણી સંસ્થાઓ દેશના દૂરના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં PCO મારફતે સંચાર નેટવર્ક ફેલાવવા માટે સ્થાપવામાં આવી હતી. તેમણે સદીઓની આળસ ઉતારીને અને યુવાનોમાં ગતિશીલતા અને ઉર્જા પ્રેરિત કરીને આ દેશના મન, અર્થતંત્ર અને સંસ્કૃતિને મુક્ત કરવા માટે ઘણી અન્ય સંસ્થાઓ શરૂ કરી. તેમણે ભારતને કાયમ માટે બદલી નાખ્યું હતું. તેમનું હૃદય ભારત માટે ધબકતું હતું અને તેમણે દરેક ભારતીયને ગર્વથી 'મેરા ભારત મહાન' કહેવાનો આગ્રહ કર્યો હતો. રાજીવ ગાંધીની સ્મૃતિ ભારતના લોકોના મનમાં અને હૃદયમાં અવિરતપણે અંકિત છે.

English summary

Rajiv Gandhi has left the mark of modernity on this ancient country. He is widely and rightly acclaimed as the architect of Digital India. He sowed the seeds of revolution in the field of information technology and telecommunications.