પીએમ મોદીની ઇજિપ્ત યાત્રાને કેમ માનવામાં આવે છે ગેમ ચેંજર? જાણો મિસ્ત્ર માટે જરૂરી છે ભારત?

ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી શનિવારે ઇજિપ્તની બે દિવસીય મુલાકાતે પહોંચ્યા હતા. 1997 પછી ભારતીય વડાપ્રધાનની આ પ્રથમ ઈજિપ્તની મુલાકાત છે. કેટલાક વિશ્લેષકોએ પીએમ મોદીની આ મુલાકાતને ગેમ ચેન્જર ગણાવી છે.

વિશ્લેષકો કહે છે કે આ મુલાકાત આગામી દિવસોમાં સંબંધો કેવી રીતે આગળ વધી શકે છે તેનો સંકેત પણ આપી શકે છે. આ મુલાકાતથી ભારત-ઇજિપ્તને સીધા જ ઘણા લાભો મળશે તેવી અપેક્ષા છે.

આ મુલાકાત ભારતને ઉત્તર આફ્રિકન દેશમાં રોકાણમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવાની તક પૂરી પાડશે. નિષ્ણાતો માને છે કે ભારત ઇજિપ્ત દ્વારા મધ્ય પૂર્વ અને ઉત્તર આફ્રિકા (MENA) ક્ષેત્રમાં વધુ ઊંડી પહોંચ ઇચ્છે છે. તે જ સમયે, પીએમ મોદીની આ મુલાકાત ઇજિપ્ત માટે બ્રિક્સના આર્થિક બ્લોકમાં પ્રવેશવાનો માર્ગ ખોલી શકે છે.

નવી દિલ્હીની જવાહરલાલ નેહરુ યુનિવર્સિટીમાં મિડલ ઈસ્ટ સ્ટડીઝ ભણાવતા આફતાબ કમાલ પાશાએ અલ જઝીરાને જણાવ્યું કે ઈજિપ્ત અને ભારતના ઐતિહાસિક રીતે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો છે.

પાશાએ કહ્યું કે ગલ્ફ દેશોમાંથી ભારત શું મેળવી શકે છે તેની સ્પષ્ટ મર્યાદાઓ છે, જેના કારણે પીએમ મોદી ઇજિપ્ત તરફ વળ્યા છે. પાશાએ કહ્યું કે ઇજિપ્તના પીએમ ભારત દ્વારા તેમના દેશને બ્રિક્સમાં સામેલ કરવા માંગે છે. બ્રિક્સ, બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન અને ધ આફ્રિકાની જેમ વિશ્વની મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓનો એક શક્તિશાળી સમૂહ છે.

બીજી વાત એ છે કે ચીનની પ્રબળ ઈચ્છા છે કે પાકિસ્તાન પણ બ્રિક્સનો ભાગ બને. આવી સ્થિતિમાં ભારત પણ ચીનને આ રીતે ખેતી કરવા માંગે છે. ઇજિપ્ત દ્વારા ભારત પાકિસ્તાનને બ્રિક્સમાં પ્રવેશ આપતા રોકવા માંગે છે.

હવે જો ઈજિપ્ત બ્રિક્સમાં પ્રવેશ કરે છે તો મોદી ઈચ્છશે કે ભારતને ઈજિપ્તનું સમર્થન મળે. પાશાએ કહ્યું કે, મોદી એ બતાવવામાં સક્ષમ હશે કે આરબ વિશ્વનો એક મહત્વપૂર્ણ દેશ ભારતને સમર્થન આપી રહ્યો છે.

ઇજિપ્ત છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ઇજિપ્તના રાષ્ટ્રપતિએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતની ત્રણ મુલાકાત લીધી છે. તેઓ ઈચ્છે છે કે ઈજિપ્તમાં ભારતનું રોકાણ વધે.

કોરોના રોગચાળા પછી રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધે ઇજિપ્તની અર્થવ્યવસ્થાને નોંધપાત્ર નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. યુદ્ધને કારણે ઇજિપ્તના વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડારને પણ અસર થઈ છે. 2022 માં ઘઉંની નિકાસ પર પ્રતિબંધ હોવા છતાં, ભારતે ઇજિપ્તને ત્યાં 61,500 મેટ્રિક ટન ઘઉં મોકલીને મદદ કરી છે.

રશિયાના આક્રમણ પછી ઇજિપ્તની ચલણની કિંમત લગભગ અડધી થઈ ગઈ છે. ઘણા વિદેશી રોકાણકારોએ ઇજિપ્તના ટ્રેઝરી માર્કેટમાંથી અબજો ડોલર પાછા ખેંચી લીધા છે. કટોકટી દૂર કરવા માટે, ઇજિપ્ત તેના વિદેશી દેવું ચૂકવવા અને ખાદ્ય સુરક્ષા જાળવવા માટે ભારતમાંથી રોકાણ પર નજર રાખી રહ્યું છે.

ભારત ઇજિપ્તને નજીક લાવવાનો પણ પ્રયાસ કરી રહ્યું છે કારણ કે ઇજિપ્ત મધ્ય પૂર્વ-ઉત્તર આફ્રિકાનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ એટલે કે મેના છે. ઇજિપ્ત નોંધપાત્ર ભૌગોલિક-વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવે છે કારણ કે વૈશ્વિક વેપારનો 12 ટકા સુએઝ કેનાલમાંથી પસાર થાય છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે કૈરો ભારત માટે યુરોપ અને આફ્રિકા બંનેના મુખ્ય બજારોમાં પ્રવેશદ્વાર બની શકે છે.

ઇજિપ્તમાં ચીનના વધતા પ્રભાવથી ભારત પણ ચિંતિત છે. ઇજિપ્ત સાથે ચીનનો દ્વિપક્ષીય વેપાર હાલમાં $15 બિલિયનનો છે, જે 2021-22માં ભારતના $7.26 બિલિયન કરતાં બમણો છે.

ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ વર્લ્ડ અફેર્સ (ICWA), નવી દિલ્હીના વરિષ્ઠ સંશોધક ફઝુર રહેમાન સિદ્દીકીએ અલ જઝીરાને જણાવ્યું હતું કે ભારત વૈશ્વિક દક્ષિણમાં નોંધપાત્ર શક્તિ તરીકે ઉભરી આવવા માંગે છે.

સિદ્દીકીએ કહ્યું, "જ્યારથી મોદી સત્તામાં આવ્યા છે, ભારતે તેની વિદેશ નીતિની પહોંચને વિસ્તૃત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ભારતે આફ્રિકન ખંડમાં લગભગ 20 નવા મિશન ખોલ્યા છે, સિદ્દીકીએ કહ્યું. હવે ઇજિપ્ત સાથે જોડાણ કરીને ભારત આરબ વિશ્વ, આફ્રિકા અને ઇઝરાયેલ માટે વધુ ઊંડાણ સુધી પહોંચી શકે છે.

English summary

Why is PM Modi's visit to Egypt considered a game changer?