ઘઉ બાદ ચોખાના સંકટમાં ફસાઇ શકે છે વિશ્વ, ભારત પર દુનિયાની આશાભરી નજર

ઘઉંના વધતા ભાવથી પરેશાન, ભારતમાં લોકો ખોરાક માટે સસ્તો વિકલ્પ પસંદ કરવા માટે ચોખા તરફ વળે છે, જેનાથી ચોખાના ભાવમાં વધારો થવાની ધારણા છે. પર્યાપ્ત સ્ટોક અને મજબૂત ઉત્પાદનને કારણે ચોખાના ભાવ હાલ સ્થિર રહ્યા છે. પરંતુ જો ગ્રાહકો ચોખા તરફ ધ્યાન આપે તો તે બદલાઈ શકે છે. જેના કારણે ચોખાનો સ્ટોક ઘટી શકે છે અને નિકાસ પર નિયંત્રણો આવી શકે છે, તેથી એશિયન દેશોની સાથે અમેરિકા પણ ચિંતિત છે.

હવે ચોખાએ દુનિયાને પરેશાન કર્યા

વિશ્વની અડધાથી વધુ વસ્તી માટે ચોખા એ પ્રાથમિક ખાદ્ય પદાર્થ છે અને તેમાંથી લગભગ 90% એશિયામાં ઉગાડવામાં આવે છે. તે જ સમયે, ભારત સરકાર અને ભારતીય ખેડૂતો ચોમાસા પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે, જેથી ચોખાનું વાવેતર સારું થાય, જેથી ખાદ્ય મોંઘવારી તેમજ ચોખાના વૈશ્વિક પુરવઠાને નિયંત્રિત કરી શકાય. ભારતીય મુત્સદ્દીગીરી માટે ચોખા અને ઘઉં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જાપાનના ફાઇનાન્શિયલ હોલ્ડિંગ નોમુરાએ એક નોંધમાં કહ્યું છે કે, 'એક ખાદ્યપદાર્થની કિંમતમાં વધારાની અસર અન્ય ખાદ્યપદાર્થો પર પડે છે, તેથી અમે અપેક્ષા રાખીએ છીએ કે ખાદ્ય ફુગાવો હજુ વધુ વધશે. ખાસ કરીને ચોખાના ભાવ પર અમે બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છીએ. હાલમાં ચોખાના ભાવમાં વધારો થવાની આશા ઓછી છે, કારણ કે ઘઉંના ભાવમાં વધારો થવા છતાં ચોખાના ભાવ પ્રમાણમાં સ્થિર રહ્યા છે.

આગળ જતા પરિસ્થિતી થઇ શકે છે ગંભીર

ઘઉંની કટોકટી વચ્ચે વૈશ્વિક ચોખાનો સ્ટોક ઝડપથી ઘટી શકે છે અને પરિસ્થિતિ ગંભીર બનતા સમય લાગશે નહીં. નોમુરાએ તેમની નોંધમાં જણાવ્યું હતું કે, 'જો કે, જો ઘઉંના ભાવમાં વધારો કરીને ચોખાને બદલવામાં આવે તો, તે વર્તમાન સ્ટોકને ખાલી કરી શકે છે, જેના કારણે સ્થાનિક ઉત્પાદકો ખાદ્ય સુરક્ષાના કારણોસર ચોખાની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે,' અને સમય જતાં ચોખાના ભાવ વધી શકે છે. આ સિઝનમાં વિશ્વ ચોખાની નિકાસ 52.6 મિલિયન મેટ્રિક ટન રહી, જે વિશ્વના ચોખાના કુલ ઉત્પાદન (512.8 મિલિયન મેટ્રિક ટન)ના લગભગ 10.3 ટકા છે. તેથી, જો લોકો ઘઉંમાંથી ચોખા તરફ વળે છે, અથવા જો કોઈ એક ચોખાની નિકાસ કરનાર દેશ ચોખાની નિકાસ પર નિયંત્રણો લાદે છે, તો વૈશ્વિક ચોખાના બજાર પર ભારે અસર થઈ શકે છે.

વૈશ્વિક ચોખા ઉત્પાદનમાં ભારત

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એગ્રીકલ્ચરના ડેટા દર્શાવે છે કે 2022-23માં વૈશ્વિક ચોખાના વપરાશ અને ચોખાના વૈશ્વિક ઉત્પાદનના વિકાસમાં ભારતનો હિસ્સો સૌથી મોટો છે. વધુમાં, ભારતની નિકાસ 10 લાખ ટનથી વધીને રેકોર્ડ 202 મિલિયન ટન થવાનો અંદાજ છે, જે વૈશ્વિક શિપમેન્ટમાં લગભગ 41% હિસ્સો ધરાવે છે. ભારતની અંદાજિત નિકાસ ચોખાના આગામી ત્રણ સૌથી મોટા નિકાસકારો થાઈલેન્ડ, વિયેતનામ અને પાકિસ્તાનના સંયુક્ત શિપમેન્ટ કરતાં ઘણી વધારે છે. ભારત ચોખાનો સૌથી મોટો નિકાસકાર દેશ છે અને ઘણા દેશો ચિંતિત છે કે જો ભારત ઘઉં અને ખાંડની જેમ ચોખાની નિકાસને નિયંત્રિત કરવા માટે પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરે તો તેમની સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ શકે છે. જો કે ભારત સરકારે ખાતરી આપી છે કે તે આવું નહીં કરે. પરંતુ, આ પરિસ્થિતિમાં, યોજનાઓમાં અચાનક ફેરફાર ખાદ્ય ફુગાવાની સ્થિતિને વધુ ખરાબ કરી શકે છે.

આ વર્ષે ફુગાવો વધુ રહેવાની ધારણા

જ્યારે ભારતમાં ખાદ્ય ફુગાવાની વાત આવે છે, ત્યારે જાપાની નાણાકીય કંપની નોમુરા અપેક્ષા રાખે છે કે તે 2022 સુધીમાં ઊંચો રહેશે અને વાર્ષિક ધોરણે સરેરાશ 8.0% રહેશે, જે 2021 માં 3.7% ની સરખામણીએ અઢી ગણા કરતાં વધુ છે. નોમુરાએ એ પણ નોંધ્યું હતું કે, જ્યારે સ્થાનિક અજાણ્યા પરિબળો, વધતા ફીડસ્ટોક ખર્ચ, દક્ષિણ કોરિયા, ભારત, હોંગકોંગ, ફિલિપાઈન્સ અને સિંગાપોર સાથે જોડાયેલા ખાતરની અછતને જોડવામાં આવે ત્યારે એશિયામાં ખાદ્યપદાર્થોની કિંમતનો ફુગાવો આ વર્ષે નોંધપાત્ર રીતે વધશે.

વૈશ્વિક ચોખાની નિકાસમાં ભારતનો હિસ્સો

વિશ્વમાં ઘઉંના ત્રીજા ક્રમના સૌથી મોટા ઉત્પાદક ભારતે ઘઉંની નિકાસ પર નિયંત્રણો લાદ્યા છે. કારણ કે આ વર્ષ માટે ઘઉંના ઉત્પાદનના અંદાજમાં તીવ્ર ગરમીને કારણે તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો અને વૈશ્વિક બજારોને ચિંતા હતી કે ચોખા આગામી લક્ષ્ય હોઈ શકે છે. આ મહિનાની શરૂઆતમાં બ્લૂમબર્ગ ટીવી સાથે વાત કરતા, નેશનલ કોમોડિટી મેનેજમેન્ટ સર્વિસીસના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સિરાજ ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે, "જેમ આજે વસ્તુઓ જોવામાં આવે છે, પાક માટે સારા ચોમાસા વિશે આશાવાદી રહેવા માટે દરેક કારણ છે." તેમણે કહ્યું કે "કોઈ કારણ નથી. માનવું કે "ચોખાના શિપમેન્ટ પર કોઈ પ્રતિબંધ હોઈ શકે છે, કારણ કે ભારત તેના ઉત્પાદનના માત્ર 20% ની નિકાસ કરે છે અને ભારત પાસે પૂરતો સ્ટોક છે." એટલે કે ચોખા પર ભારતનું વલણ. શું થશે, તેણે વિશ્વને તણાવમાં મૂક્યું છે. તેથી આ વખતે ચોમાસુ તેની સાથે સારો વરસાદ લાવે તેવી અપેક્ષા છે, જેથી ભારતની સાથે સાથે વિશ્વના અન્ય દેશો પણ ખાદ્ય સંકટથી બચી શકે.

English summary

The world may be in rice crisis after wheat, will India save?