પાકિસ્તાનની અવળચંડાઇ, ત્રણ ભાગમાં તુટી શકે છે અફઘાન શાસક

સિરાજુદ્દીન હક્કાનીને આઈએસઆઈ દ્વારા તાલીમ આપવામાં આવી છે અને તેનું હક્કાની નેટવર્ક પાકિસ્તાનની સૂચના પર જ કામ કરે છે, જ્યારે તાલિબાને કાબુલ પર કબજો જમાવ્યા બાદ જ કહ્યું હતું કે તેઓ કોઈના ગુલામ નથી.

Published: Friday, February 17, 2023, 16:26 [IST]

પાકિસ્તાન તેની કપટી હરકતો માટે આખી દુનિયામાં બદનામ થયું છે અને અફઘાનિસ્તાનમાં અશાંતિ પાછળ હંમેશા પાકિસ્તાનનો હાથ રહ્યો છે. તાલિબાનના વિકાસમાં પાકિસ્તાને મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી, પરંતુ તે તાલિબાનને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરી શકે તે અંગે પણ પાકિસ્તાન સતર્ક હતું, તેથી પાકિસ્તાનના પ્રયાસો સમય આવે ત્યારે પણ તાલિબાનની અંદર ભાગલા પાડવાના રહ્યા છે.અને તાજા અહેવાલો કહે છે કે ગંભીર તાલિબાનની અંદર વિખવાદ શરૂ થયો છે અને તે તણાવ પાછળ પાકિસ્તાનનો મોટો હાથ છે.

તાલિબાનમાં વિવાદ પાછળનુ કારણ

તાલિબાને અફઘાનિસ્તાન પર કબજો મેળવ્યાના અઢાર મહિના પછી, પાકિસ્તાન સમર્થિત તાલિબાનના સર્વોચ્ચ નેતા હિબતુલ્લા અકુન્દઝાદા અને કાબુલમાં અમીરાત સરકાર વચ્ચે ગંભીર આંતરિક અણબનાવ ફાટી નીકળ્યો છે. અફઘાનિસ્તાનના ગૃહ પ્રધાન સિરાજુદ્દીન હક્કાની કે જેઓ હક્કાની નેટવર્કના વડા અને પાકિસ્તાનના પ્યાદા છે, તેમણે કન્યા શિક્ષણના મુદ્દે કંદહારમાં તાલિબાનના વરિષ્ઠ નેતાઓ સાથે ઘર્ષણ કર્યું છે. છોકરીઓના શિક્ષણની સાથે સાથે સિરાજુદ્દીન હક્કાનીએ તાલિબાન શાસકો સામે સવાલો ઉઠાવ્યા છે અને તેમની ખુલ્લેઆમ ટીકા કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે અને એવું માનવામાં આવે છે કે તે પાકિસ્તાનના ઈશારે આવું કરી રહ્યો છે, તેથી તાલિબાન શાસકોમાં ભાગલા પડવાનો સમય આવી ગયો છે. અંદર (તસવીર- સિરાજુદ્દીન હક્કાની)

સિરાજુદ્દીન હક્કાનીનું વિદ્રોહી વલણ

11મી ફેબ્રુઆરીના રોજ, હક્કાની નેટવર્કના વડા સિરાજુદ્દીન હક્કાનીએ તેમના ગૃહ પ્રદેશ ખોસ્તમાં કહ્યું હતું કે, "અમારા વિચારો અમારા પર એટલા પ્રબળ બની ગયા છે, કે તેમની પાસે સત્તાનો એકાધિકાર છે, અને તે વિચારો એવા બની ગયા છે કે અમારી સિસ્ટમ શરૂ થઈ ગઈ છે. બદનામ થાય છે અને આ સ્થિતિ સહન કરી શકાતી નથી. સિરાજુદ્દીન હક્કાનીએ તાલિબાન શાસકો પર આકરા પ્રહારો કરતા કહ્યું કે "તાલિબાન વહીવટીતંત્રે એવી નીતિઓ અપનાવવાથી દૂર રહેવું જોઈએ જે શાસક પ્રણાલી અને લોકો વચ્ચે ફાચર લાવે, અન્ય લોકોને ઇસ્લામને બદનામ કરવા માટે તેનો લાભ લેવાની મંજૂરી આપે." તમને જણાવી દઈએ કે તાલિબાન અને હક્કાની નેટવર્કમાં મોટો તફાવત છે. જો કે હાલ બંને અફઘાનિસ્તાનમાં એકસાથે શાસન કરી રહ્યા છે, પરંતુ જો આપણે તાલિબાન અને હક્કાનીને અલગથી જોઈએ તો, હક્કાની નેટવર્ક પાસે વધુ શસ્ત્ર શક્તિ છે કારણ કે તેને પાકિસ્તાનનો સીધો ટેકો મળી રહ્યો છે.

તાલિબાનનુ કંધાર જુથ પણ શક્તિશાળી

તાલિબાનના સર્વોચ્ચ નેતા હેબતુલ્લાહ અખુન્દઝાદાની આગેવાની હેઠળ તાલિબાનનુ કંધાર જૂથ છે. હેબતુલ્લાએ સિરાજુદ્દીન હક્કાનીને તેના બળવાખોર વલણ સામે ચેતવણી આપી હતી, અને અખુન્દઝાદાએ જાહેરમાં સીધું જ કહ્યું હતું કે "ચોક્કસપણે હક્કાનીએ જાહેરમાં તાલિબાનને બદનામ કરવાનું ટાળવું જોઈએ, કારણ કે છોકરીઓ માટે ભણવું અને છોકરીઓ માટે કામ કરવું તે ઇસ્લામિક નૈતિકતાની વિરુદ્ધ છે." અખુન્દઝાદાએ હક્કાનીને ચેતવણી આપતાં કહ્યું હતું કે "આંતરિક મંત્રીએ તેમની ફરિયાદો ખાનગીમાં કાળજીપૂર્વક જાહેર કરવી જોઈએ". (તસવીર- હૈબતુલ્લા અખુન્દઝાદા)

અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાનને સમજો

હંમેશની જેમ અફઘાનિસ્તાનમાં રાજકારણ અને સત્તા હંમેશા જડ સ્નાયુઓ, પૈસા, આદિજાતિ અને અલબત્ત પાકિસ્તાનની નવી કપટી ચાલથી જટિલ રહી છે. તાલિબાન નેતા મુલ્લા અકુંદઝાદાએ પણ તેમનું સમગ્ર જીવન (ઓગસ્ટ 2021 પહેલા) પાકિસ્તાનના પેશાવર અને કરાચીમાં જીવ્યું હતું અને યુએસ સશસ્ત્ર ડ્રોન હુમલા સામે રાવલપિંડી GHQ (પાકિસ્તાન આર્મી હેડક્વાર્ટર)ના રક્ષણ હેઠળ હતા. આ એ જ પાકિસ્તાનીઓ હતા જેમણે મે 2016 માં અખ્તર મન્સૂરના જીવલેણ યુએસ ડ્રોન હુમલામાં માર્યા ગયા પછી, બલૂચિસ્તાનમાં બીજા તાલિબાનના બીજા અમીર અખ્તર મન્સૂરની ઓળખ યુએસને જાહેર કરી હતી. જ્યારે અખુંદઝાદા દુર્રાની પશ્તુન છે, જ્યારે સિરાજુદ્દીન હક્કાની પૂર્વ અફઘાનિસ્તાનમાં લોયા પક્તિયા હક્કાની જાતિના છે. બીજી તરફ, તાલિબાનનો પાયો નાખનાર મુલ્લા ઉમર કંદહારના ઝબુલ ખિલઝાઈ પશ્તુન છે, જેનો પુત્ર મુલ્લા યાકુબ હાલમાં અફઘાનિસ્તાનના સંરક્ષણ પ્રધાન છે.

તાલિબાનમાં કોણ કોનુ વફાદાર?

ગુપ્ત માહિતી અને ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, હાલમાં કાબુલમાં તાલિબાન દ્વારા અમલમાં મુકવામાં આવેલ ઇસ્લામિક શાસનને તાલિબાન દ્વારા અમીર-ઉલ-મોમીનીન નામ આપવામાં આવ્યું છે, જેનો અર્થ થાય છે કમાન્ડર ઓફ ધ ફેથફુલ. શાસનનો ઉદ્દેશ્ય અફઘાનિસ્તાનની લઘુમતીઓ તેમજ મુસ્લિમ મહિલાઓ પર અતિ-રૂઢિચુસ્ત ઇસ્લામિક શરિયા કાયદો લાદવાનો છે. શાસનને તાલિબાન તેમજ હક્કાની નેટવર્ક અને મુલ્લા યાકૂબનું સમર્થન છે. તે જ સમયે, અખુંદઝાદા હજી પણ અમેરિકાથી ડરે છે, તેથી તે કાબુલમાં નહીં, પણ કંદહારમાં રહે છે. અખુંદઝાદાના આદેશ પર, 15 ઓગસ્ટ 2021 ના રોજ, તાલિબાને અફઘાનિસ્તાનમાં મહિલાઓ પર તમામ પ્રતિબંધો લાદવાન જાહેરાત કરી અને બાદમાં છોકરીઓના શિક્ષણ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. (તસવીર- તાલિબાનના સ્થાપક મુલ્લા ઉમરનો પુત્ર મુલ્લા યાકુબ)

તાલિબાન શાસનમાં જુથબાજી કેવી?

તાલિબાનથી પરિચિત નિષ્ણાતોના મતે, આતંકવાદી સંગઠન હક્કાની નેટવર્કના વડા સિરાજુદ્દીન હક્કાની અને ભૂતપૂર્વ મુજાહિદ મુલ્લા યાકુબ પણ અકુન્દઝાદાની સામે મધ્યસ્થ તરીકે જોવામાં આવે છે. હક્કાની અને મુલ્લા યાકૂબનું કહેવું છે કે તાલિબાને આવી શાસન પ્રણાલી લાગુ કરવી જોઈએ, જેથી તેને વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત થવાની નજીક લાવી શકાય. પરંતુ, અખુંદઝાદા આ ઈચ્છતા નથી, તેથી નિષ્ણાતો કહે છે કે તાલિબાનમાં બે જૂથો બનવા લાગ્યા છે, એક અખુંદઝાદાનો અને બીજો મુલ્લા યાકુબનો જૂથ. મુલ્લા યાકુબના પિતાએ તાલિબાનની સ્થાપના કરી હોવાથી, ઘણા વરિષ્ઠ તાલિબાન નેતાઓ મુલ્લા યાકુબ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ ધરાવે છે. આ સાથે જ હક્કાની નેટવર્કના વડા સિરાજુદ્દીન હક્કાનીએ પણ પોતાનું વિદ્રોહી વલણ બતાવ્યું છે, એટલે કે ઉપરથી જોવામાં આવે તો તાલિબાન શાસન ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલું જોવા મળે છે.

તાલિબાનમાં આંતરીક કલેહ આવ્યો સામે

સ્થિતિ એ છે કે હવે તાલિબાનની અંદરનો આંતરિક વિખવાદ સામે આવી ગયો છે, તેથી હવે કાબુલની અંદર નેતૃત્વમાં ફેરફાર થવાની સંભાવના છે. તે જ સમયે, કંધારી મૌલવીઓ, જેમને દેશના બાકીના કટ્ટરપંથી મૌલવીઓ દ્વારા ટેકો આપવામાં આવે છે, તેઓને મતભેદો ઉકેલવા માટે લોયા જિરગા નામના સ્થળે બોલાવવામાં આવી શકે છે અને નિષ્ણાતો કહે છે કે આની શક્યતા વધુ છે. અકુંદઝાદાએ બહાર નીકળવું પડશે. ગૌરવ સાથે શાસન અને તેમની જગ્યાએ અન્ય કોઈને તાલિબાનનો સર્વોચ્ચ નેતા બનાવવામાં આવી શકે છે. આદરપૂર્વક કારણ કે તેમને તાલિબાનમાં અમીર ઉલ મોમીનીનનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે, એટલે કે, તેમને જીવનભર નેતા માનવામાં આવ્યા છે. પરંતુ, ઘણા નિષ્ણાતો કહે છે કે, અફઘાન રાજકારણ તેના કરતાં વધુ જટિલ છે, અને આ પ્રશ્નોના જવાબો રાવલપિંડી GHQ ખાતે, ડ્યુરન્ડ લાઇનની પાર પાકિસ્તાની સૈન્ય પાસે છે.

તાલિબાન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે મતભેદ

આજની તારીખે અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાન શાસકો અને પાકિસ્તાનની સરકાર વચ્ચે ગંભીર મતભેદો વિકસ્યા છે અને તાલિબાને અંગ્રેજોએ બનાવેલી ડ્યુરન્ડ લાઇનને સ્વીકારવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો છે. તાલિબાને સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે તે અફઘાનિસ્તાનમાં પાકિસ્તાનની અંદરના સમગ્ર પશ્તુન વિસ્તારને સામેલ કરશે અને આ તે બિંદુ છે જ્યાંથી તાલિબાન નેતાઓ એકઠા થાય છે અને પાકિસ્તાનનું નિયંત્રણ તાલિબાન પર છોડી દેવામાં આવે છે. તાલિબાન આ ઈરાદાથી હટવા તૈયાર નથી, કારણ કે તાલિબાન માટે તે રાષ્ટ્રવાદની વાત છે. મામલો એટલો પેચીદો બની ગયો છે કે તાલિબાને પણ પાકિસ્તાન સાથેની સરહદ પર આ ઈરાદાથી ગોળીબાર કર્યો છે, જેથી વિશ્વસનીય અહેવાલો સૂચવે છે કે તાલિબાન સરકારે ISIના વર્તમાન વડા લેફ્ટનન્ટ જનરલ નદીમ અંજુમને અફઘાનિસ્તાનના વિઝા આપ્યા છે. આપવાનો પણ ઇનકાર કર્યો હતો, જે પાકિસ્તાન માટે મોટો ફટકો છે, તેથી હવે પાકિસ્તાન તાલિબાનને તોડવા માટે મક્કમ છે, જેથી તે ફરી એકવાર અફઘાનિસ્તાન પર પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરી શકે. (ISI ચીફ નદીમ અંજુમ)

Published On February 17, 2023