સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ કેવી રીતે જાહેર કરે છે વૈશ્વિક આતંકવાદી?

ફરી એકવાર પાકિસ્તાનનું વૈશ્વિક સ્તરે બદનામ થયું છે અને અહીં જન્મેલા વધુ એક આતંકવાદીને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પરિષદ દ્વારા વૈશ્વિક આતંકવાદી જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC)એ એક મોટું પગલું ભરતાં પાકિસ્તાની આતંકવાદી અબ્દુલ રહેમાન મક્કીને વૈશ્વિક આતંકવાદી જાહેર કર્યો છે. મક્કીને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ દ્વારા ઇસ્લામિક સ્ટેટ ઓફ ઇરાક એન્ડ ધ લેવન્ટ (Daesh) અને અલ કાયદાની પ્રતિબંધ સમિતિ હેઠળ વૈશ્વિક આતંકવાદી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. આતંકવાદી હાફિઝ સઈદના સાળા મક્કીએ પણ લશ્કર-એ-તૈયબા માટે ઘણી ભૂમિકાઓ ભજવી છે. આમાં વિવિધ માધ્યમો દ્વારા સંસ્થા માટે ગેરકાયદેસર ભંડોળ એકત્ર કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતે 2021-22માં તેના UNSC કાર્યકાળ દરમિયાન પાકિસ્તાની આતંકવાદીઓની યાદી બનાવી હતી. વર્ષ 2022 દરમિયાન, ભારતે 1267 ISIL (Daesh) અને અલ કાયદાની પ્રતિબંધ સમિતિ હેઠળ 5 નામો રજૂ કર્યા. તેમાં અબ્દુલ રહેમાન મક્કી (LeT), અબ્દુલ રઉફ અસગર (JEM), સાજિદ મીર (LeT), શાહિદ મહેમૂદ (LeT), તલ્હા સઈદ (LeT) હતા.

હવે શરૂઆતમાં ચીને આ 5 નામોમાંથી દરેકને વૈશ્વિક આતંકવાદી જાહેર કરવા પર રોક લગાવી દીધી છે. જ્યારે યુએનએસસીના અન્ય તમામ 14 સભ્યો (5 કાયમી અને 10 અસ્થાયી) તેમની યાદી માટે સંમત થયા હતા. બીજી તરફ, 1 જૂન, 2022 ના રોજ, ભારતે આતંકવાદી અબ્દુલ રહેમાન મક્કી અંગે કાઉન્સિલ સમક્ષ એક અલગ રજૂઆત કરી. અમેરિકાએ પણ આ અંગે પોતાની સંમતિ દર્શાવી હતી. ત્યારબાદ 16 જૂન 2022ના રોજ ચીને વીટો કરીને મામલાને કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં મૂકી દીધો હતો. 6 મહિના પછી, ડિસેમ્બરના મધ્યમાં ભારતે ફરીથી આ મુદ્દાને આગળ વધાર્યો.

મક્કી ભારત વિરુદ્ધ કયા હુમલાઓમાં સામેલ છે?

UNSCની અખબારી યાદી મુજબ 16 જાન્યુઆરી 2023 ના રોજ ISIL (Da'esh), અલ-કાયદા અને સંબંધિત વ્યક્તિઓ, જૂથો, ઉપક્રમો અને એન્ટિટીઝ પરની સુરક્ષા પરિષદ સમિતિ, ઠરાવો 1267 (1999), 1989 (2011) અને 2253 (2015) તે મુજબ મંજૂર કરવામાં આવી હતી. સુરક્ષા પરિષદ ઠરાવ 2610 (2021) ના ફકરા 1 માં નિર્ધારિત અને અપનાવવામાં આવેલી નીતિમાં સંપત્તિ ફ્રીઝ, મુસાફરી પ્રતિબંધો અને શસ્ત્ર પ્રતિબંધોનો સમાવેશ થશે.

આ યાદીમાં મક્કીનું નામ સામેલ કરતી વખતે યુએનએ સાત આતંકવાદી હુમલાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. જેમાં વર્ષ 2000માં લાલ કિલ્લા પર હુમલો, 2008માં રામપુર હુમલો, 2008માં મુંબઈમાં 26/11નો હુમલો અને વર્ષ 2018માં ગુરેઝમાં થયેલા હુમલામાં મક્કી સામેલ હોવાનું કહેવાય છે.

અહીં નોંધનીય બાબત એ છે કે ભારત અને અમેરિકા પહેલા જ મક્કીને આતંકવાદી જાહેર કરી ચૂક્યા છે. તે જ સમયે, અમેરિકાના ટ્રેઝરી વિભાગે તેની માહિતી આપનાર વ્યક્તિને $ 2 મિલિયનનું ઈનામ આપવાની જાહેરાત પણ કરી હતી.

આ રીતે વૈશ્વિક આતંકવાદી જાહેર કરવામાં આવે છે

કાઉન્સિલની માર્ગદર્શિકા અનુસાર કોઈપણ સભ્ય (પાંચ કાયમી) કોઈપણ બાબત પર સ્ટે મૂકીને કોઈપણ પ્રસ્તાવ પર વિચાર કરવા માટે વધુ સમયની વિનંતી કરી શકે છે. આ સમય દરમિયાન કાઉન્સિલ દ્વારા મામલાને 'પેન્ડિંગ' તરીકે ગણવામાં આવશે. હવે નિયમો અનુસાર, કાઉન્સિલના જે સભ્યએ મામલો સ્ટે આપ્યો છે તેણે પેન્ડિંગ મામલાના નિરાકરણ માટે અને મામલાને આગળ વધારવા માટે ત્રણ મહિના પછી અપડેટ (તેમનું સ્ટેન્ડ) વિશે માહિતી આપવાની રહેશે.

શું તે હજી પણ તે હસ્તક્ષેપ (વીટો) ને પકડી રાખે છે કે નહીં? જો કોઈ ઠરાવ ઉઠાવવામાં આવે છે, તો યુએન સચિવાલય તરત જ ISIL (Da'esh) અને અલ કાયદાની પ્રતિબંધ સમિતિને સૂચિત કરશે અને સમિતિના નિર્ણયની સંબંધિત સભ્ય દેશોને જાણ કરશે. આ ક્રમમાં, ચીનના પ્રતિબંધને હટાવ્યા પછી, અબ્દુલ રહેમાન મક્કીને આખરે UNSC પ્રતિબંધ સમિતિ દ્વારા વૈશ્વિક આતંકવાદી જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.

પ્રપોઝલ કેવી રીતે આવે છે?

સુરક્ષા પરિષદના સભ્ય દેશોમાંથી કોઈપણ પોતાનો પ્રસ્તાવ લાવે છે. બાકીના સભ્ય દેશો આ અંગે પોતાના મંતવ્યો રાખે છે. કાયમી સભ્યો પાસે વીટો પાવર હોય છે, જેનો અર્થ છે કે તમામ પાંચ કાયમી સભ્યોએ આવી દરખાસ્ત પર સંમત થવું આવશ્યક છે. જો આવું ન થયું હોત, તો પ્રસ્તાવ પસાર થયો ન હોત. દરખાસ્ત આવ્યા બાદ 10 કામકાજના દિવસોમાં તેના પર વાંધા માંગવામાં આવે છે. જો કોઈ કાયમી સભ્ય વાંધો નોંધાવતો નથી, તો દરખાસ્ત પસાર કરવામાં આવે છે. જો તે થાય, તો ત્રણ મહિના અને તેના પર વિચાર કરવા માટે સમય લંબાવવામાં આવે છે.

જો પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે તો શું થશે?

પ્રતિબંધિત હોય તો આતંકવાદીઓ તેમની પસંદગીના કોઈપણ દેશમાં જઈ શકતા નથી અને કોઈ દેશ તેમને વિઝા કે આશ્રય આપશે નહીં. આ સિવાય આ આતંકવાદીઓ કોઈપણ દેશમાં પોતાની વ્યાપાર અને આર્થિક ગતિવિધિઓ ચલાવી શકતા નથી. તેમજ આ આતંકવાદીઓના તમામ બેંક ખાતાઓ વિશ્વભરમાં ફ્રીઝ કરી દેવામાં આવ્યા છે. આવા આતંકવાદીઓ સાથે સંકળાયેલા તમામ સંગઠનો પર આર્થિક પ્રતિબંધ પણ લાદવામાં આવ્યો છે. એટલું જ નહીં, જે દેશમાં તેઓ છુપાયા છે, તે દેશે આવા આતંકવાદીઓની આર્થિક ગતિવિધિઓ પર જાહેરમાં પ્રતિબંધ લગાવવો પડશે.

આ આતંકવાદીઓ અને સંગઠનો યુએનએસસી અને ઈન્ટરપોલના નિશાના પર

UNSC દ્વારા વ્યક્તિગત અને સંસ્થાકીય આતંકવાદીઓની યાદી અનુસાર, 516 આતંકવાદીઓ અંગે નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે. તે જ સમયે, 106 સંસ્થાઓને પ્રતિબંધની નોટિસ આપવામાં આવી છે. જેઓ UNSC અને ઇન્ટરપોલ બંનેના રડાર પર છે.

આ સાથે જ જણાવી દઈએ કે સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ અત્યાર સુધી પાકિસ્તાન અથવા તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત અથવા તેનાથી જોડાયેલા 150થી વધુ આતંકવાદીઓ અને સંગઠનો પર પ્રતિબંધ લગાવી દીધો છે. અલ-કાયદા પ્રતિબંધ સમિતિની યાદી અનુસાર, પ્રતિબંધિત આતંકવાદીઓની યાદીમાં પાકિસ્તાન સ્થિત અથવા તેની સાથે સંબંધ છે, જેમાં લશ્કર-એ-તૈયબાના કમાન્ડર હાફિઝ સઈદ, ઝકી-ઉર-રહેમાન લખવી અને જૈશ-એ-મોહમ્મદના વડા મસૂદ અઝહરનો સમાવેશ થાય છે. યાદીમાં સામેલ કેટલાક સંગઠનો પાકિસ્તાન-અફઘાનિસ્તાન બોર્ડરથી કામ કરે છે.

English summary

How does the United Nations Security Council declare a global terrorist?