જાતિ આધારીત વસ્તી ગણતરી શું છે? જાણો તેના વિશે બધુ

વિવિધ રાજકીય પક્ષો 2021 ની વસ્તી ગણતરીમાં જાતિઓના આધારે ગણતરી માટે એકત્ર થઈ રહ્યાં છે. આવનારી રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને આ એક મોટો ચૂંટણી મુદ્દો બની શકે છે અને જાતિ આધારિત વોટ બેંકને આકર્ષવાના લોભમાં ભાગ્યે જ કોઈ રાજકીય પક્ષ આ વિચારનો વિરોધ કરવાની હિંમત બતાવી શકે છે. બિહારના મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારના નેતૃત્વમાં વિવિધ પક્ષોના પ્રતિનિધિમંડળે આ મુદ્દે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પણ મળ્યા છે. ચાલો જાણીએ જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી શું છે અને તે રાજકીય મુદ્દો કેમ છે?

જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી શું છે?

ભારતની આઝાદી પછી 1951 થી 2011 સુધી દેશમાં દર 10 વર્ષે વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવી છે. આ વસ્તી ગણતરીમાં માત્ર દલિતો અને આદિવાસીઓની વસ્તી ગણવામાં આવે છે, અન્ય કોઈ જ્ઞાતિ માટે કોઈ અલગ રેકોર્ડ તૈયાર કરવામાં આવતો નથી. હવે ઘણા રાજકીય પક્ષો 2021 ની વસ્તી ગણતરીમાં જાતિના આધારે વસ્તીની ગણતરી કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને ઓબીસી અથવા અન્ય પછાત જાતિઓની ગણતરી. જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીની માંગ પાછળનું મૂળ કારણ દેશમાં અનામતની વ્યવસ્થા છે. જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી ન હોવાથી, આ સમયે જાતિઓની સંખ્યા અંગે કોઈ અધિકૃત ડેટા ઉપલબ્ધ નથી.

શું ક્યારેય જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવી છે?

દેશની આઝાદી પહેલા 1872થી 1931 સુધી તમામ જાતિઓનો ડેટા પણ વસ્તી ગણતરીમાં એકત્રિત કરવામાં આવ્યો હતો. 1941 ની વસ્તી ગણતરીમાં જાતિ આધારિત ડેટા પણ એકત્રિત કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તે પ્રકાશિત થયો ન હતો. દેશમાં ઓબીસી રાજકારણ જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીની વધતી માંગ પાછળ છે. હાલ દેશમાં ઓબીસી અનામત વ્યવસ્થા મંડલ કમિશનના રિપોર્ટ પર આધારિત છે, જેના અંદાજ મુજબ દેશમાં ઓબીસી (અન્ય પછાત જાતિઓ) ની વસ્તી 52%છે. બાકીના નેશનલ સેમ્પલ સર્વે ડેટામાંથી અંદાજ છે; અને લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણી દરમિયાન રાજકીય પક્ષો દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલા પોતાના અંદાજ પર આધારિત છે.

સરકારનું અત્યાર સુધીનું સ્ટેન્ડ શું છે?

આ વર્ષે 10 માર્ચના રોજ કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્યમંત્રી નિત્યાનંદ રાયે રાજ્યસભામાં નિવેદન આપ્યું હતું કે, "આઝાદી પછી, ભારત સરકારે નીતિના આધારે નિર્ણય લીધો હતો કે, વસ્તી સિવાયના આધારે વસ્તીની ગણતરી કરવામાં આવશે નહીં. અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે. " અગાઉ 2011 ની વસ્તી ગણતરીમાં તત્કાલીન યુપી સરકારે સામાજિક આર્થિક જાતિ વસ્તી ગણતરી (SECC) કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય અને શહેરી વિસ્તારોમાં આવાસ અને શહેરી ગરીબી નિવારણ મંત્રાલય દ્વારા ડેટા એકત્ર કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ, 2016 માં, બંને મંત્રાલયોએ એસઈસીસીના તમામ આંકડા જાહેર કર્યા, પરંતુ જાતિના આંકડા છોડી દીધા હતા.

ઓબીસી ગણતરીની માંગ ક્યારે શરૂ થઈ?

અગાઉ જણાવ્યા મુજબ OBC વસ્તી માટે કોઈ નક્કર સત્તાવાર આંકડો નથી. 1980 ના દાયકાથી અનેક જાતિ આધારિત પ્રાદેશિક પક્ષોના જન્મ સાથે તેની માંગને વેગ મળવા લાગ્યો. આને કારણે સરકારી નોકરીઓમાં અન્ય પછાત જાતિઓ માટે અનામત અને સરકારી સંસ્થાઓમાં પ્રવેશની માંગને પણ વેગ મળવા લાગ્યો. 1979માં કેન્દ્ર સરકારે આ જાતિઓને ઓળખવા માટે એક કમિશનની રચના કરી, જેથી તેમને વિશેષ સરકારી સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવે. આ પંચની રચના બીપી મંડલ નામના સાંસદના નેતૃત્વમાં કરવામાં આવી હતી, તેથી તેનો અહેવાલ મંડલ કમિશન રિપોર્ટ તરીકે જાણીતો બન્યો. તેણે અન્ય પછાત જાતિઓ માટે અનામતની ભલામણ કરી હતી. 1990 માં પૂર્વ પીએમ વીપી સિંહના નેતૃત્વમાં રાષ્ટ્રીય મોરચાની સરકાર હતી ત્યારે આ ભલામણો સ્વીકારવામાં આવી હતી.

જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીની માંગ પાછળ શું રાજકારણ છે?

વિવિધ રાજકીય પક્ષો, ખાસ કરીને જાતિ આધારિત પ્રાદેશિક પક્ષોને લાગે છે કે અન્ય પછાત જાતિઓ (ઓબીસી) ની વસ્તી મંડલ કમિશન દ્વારા અંદાજિત 52% કરતા ઘણી વધારે છે. એટલા માટે તે જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીની માંગણી કરી રહ્યો છે, જેથી જો આ આંકડો વધારે હોય તો તે કેન્દ્રીય નોકરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ માટે ઓબીસી માટે નિશ્ચિત 27 ટકા અનામતનો ક્વોટા વધારવાની માંગ કરી શકે છે.

English summary

What is a Gender Based Census? Know all about it