State Border Disputes: મહારાષ્ટ્ર - કર્ણાટક સિવાય આ રાજ્યોમાં છે સીમા વિવાદ

મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય પ્રધાન એકનાથ શિંદે ટૂંક સમયમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને કેન્દ્રીય ગૃહ પ્રધાન અમિત શાહને મળીને મહારાષ્ટ્ર-કર્ણાટક સરહદ વિવાદનો ઉકેલ લાવવાની પહેલ કરશે. મુખ્ય પ્રધાન શિંદેએ મહારાષ્ટ્ર સરકારના બે પ્રધાનોને જવાબદારી સોંપી છે - ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રધાન ચંદ્રકાંત પાટીલ અને રાજ્ય આબકારી પ્રધાન શંભુરાજ દેસાઈ - સરહદ વિવાદના મામલે સંકલન કરવા. તેમજ રાજ્ય સરકારે કાયદાકીય મદદ માટે કાનૂની નિષ્ણાત વૈદ્યનાથનની નિમણૂક કરી છે.

શું છે કર્ણાટક-મહારાષ્ટ્ર સીમા વિવાદ?

કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી બસવરાજ બોમાઈએ પણ કહ્યું છે કે તેઓ સરહદ વિવાદના ઉકેલ માટે વકીલોની મજબૂત ટીમ બનાવી રહ્યા છે. તેઓ સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ લડાઈ લડવા તૈયાર છે. અહેવાલો અનુસાર, સરકારે પૂર્વ એટર્ની જનરલ મુકુલ રોહતગી, શ્યામ દિવાન, કર્ણાટકના પૂર્વ એડવોકેટ જનરલ ઉદય હોલા અને મારુતિ જીરાલેને પોતાની ટીમમાં સામેલ કર્યા છે.

મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક વચ્ચેનો સીમા વિવાદ આજનો નથી પરંતુ આઝાદી પછીથી ચાલી રહ્યો છે. આ વિવાદ બેલાગવી કે બેલાગવી શહેરની આસપાસ ફરે છે. બેલગામ આજે કર્ણાટકનો એક ભાગ છે પરંતુ આઝાદી પહેલા તે બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીનો એક ભાગ હતો. આ કારણોસર મહારાષ્ટ્ર બેલગવી પર પોતાનો દાવો કરે છે. તેનો કુલ વિસ્તાર 7,000 ચોરસ કિલોમીટર છે, જેમાં 814 ગામોનો સમાવેશ થાય છે. આ વિસ્તારની વસ્તી 6.7 લાખ છે.

1956માં, સ્ટેટ્સ રિઓર્ગેનાઈઝેશન કમિશને બેલગામ અને બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીના 10 તાલુકાઓને અગાઉના મૈસૂર રાજ્યનો ભાગ બનાવ્યો, જે હાલનું કર્ણાટક છે. રાજ્ય કમિશને આ વિસ્તાર મૈસુરને એ આધાર પર આપ્યો હતો કે તે સમયે ત્યાં 50 ટકાથી વધુ કન્નડ ભાષી લોકો હતા. પરંતુ નિષ્ણાતો માને છે કે તે સમયે 50 ટકાથી વધુ મરાઠી ભાષી લોકો હતા.

આ સમગ્ર મામલાને શાંતિપૂર્ણ રીતે ઉકેલવા માટે, ઓક્ટોબર 1966માં, ભારત સરકારે મહાજન કમિશનની રચના કરી, જેનું નેતૃત્વ મેહરચંદ મહાજન હતું અને ઓગસ્ટ 1967માં તેનો અહેવાલ રજૂ કર્યો. મહાજન કમિશનના અહેવાલમાં સૂચવવામાં આવ્યું હતું કે 264 ગામો મહારાષ્ટ્રને આપવા જોઈએ અને 247 ગામ કર્ણાટકને છોડી દેવા જોઈએ. કર્ણાટકએ મહાજન કમિશનના અહેવાલને સમર્થન આપ્યું હતું પરંતુ મહારાષ્ટ્રે તેને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.

2004 માં, આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો અને કોર્ટે સૂચવ્યું કે આ મુદ્દાને પરસ્પર વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલવા જોઈએ અને તે ભાષાકીય માપદંડોને ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ નહીં કારણ કે તે વધુ વ્યવહારુ સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે. જો કે આ મામલો હજુ સુપ્રિમ કોર્ટમાં પેન્ડીંગ છે.

મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક ઉપરાંત ભારતમાં એવા ઘણા રાજ્યો છે કે જેઓ તેમના પડોશી રાજ્યો સાથે સીમા વિવાદ ધરાવે છે. ચાલો જાણીએ તે રાજ્યો વચ્ચે સરહદ વિવાદના કારણો.

અસમ અને મિઝોરમ

1875માં બ્રિટિશરોએ લુશાઈ ટેકરીઓ (હાલના મિઝોરમમાં) અને કાચાર મેદાનો (હાલના આસામમાં) વચ્ચે સીમા રેખા દોરી. મિઝોરમના લોકોએ આ સીમાને સ્વીકારી હતી કારણ કે તે તેમના રાજ્યના વડાઓ સાથે પરામર્શ કરીને દોરવામાં આવી હતી.

1933માં, મણિપુરના રજવાડાનું સીમાંકન કરતી એક સૂચના ઉત્તરપૂર્વ ભારતની તમામ સીમાઓને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. જો કે, મિઝોરમે આ સૂચના સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો કારણ કે આ વિભાજનમાં મિઝોરમની સલાહ લેવામાં આવી ન હતી. જે બાદ આ સરહદ વિવાદિત બની હતી.

ભારત સરકારે વર્ષ 1972માં મિઝોરમને આસામથી અલગ કરીને પ્રથમ અને પછી 1987માં મિઝોરમને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનો દરજ્જો આપ્યો હતો. બંને રાજ્યો હવે એકબીજા સાથે 164.6 કિમી લાંબી સરહદ શેર કરે છે.

મિઝોરમના અલગ થયા બાદ બંને રાજ્યો એકબીજા પર જમીન હડપ કરવાનો આરોપ લગાવતા રહે છે. કેન્દ્ર સરકારે આસામ અને મિઝોરમ વચ્ચેના સરહદ વિવાદને સમાપ્ત કરવાના ઘણા નિષ્ફળ પ્રયાસો કર્યા છે અને શાંતિ જાળવવા માટે વિવાદિત વિસ્તારોમાં સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ (CRPF) તૈનાત કરી છે. 26 જુલાઈ, 2021 ના ​​રોજ, મામલો એટલો બગડ્યો કે મિઝોરમ બાજુથી આસામ બોર્ડર પર ગોળીબાર શરૂ થયો, જેમાં આસામ પોલીસના 5 જવાન શહીદ થયા. હજુ પણ આ વિવાદ યથાવત છે.

આસામ અને અરૂણાચલ પ્રદેશ સીમાં વિવાદ

આસામ અને અરુણાચલ પ્રદેશ વચ્ચે સરહદ વિવાદ 1987માં શરૂ થયો હતો. ત્યારબાદ અરુણાચલ પ્રદેશને નવું રાજ્ય બનાવવામાં આવ્યું. બંને રાજ્યો એકબીજા સાથે 804.1 કિમીની સરહદ ધરાવે છે. અરુણાચલ પ્રદેશનું કહેવું છે કે તેને રાજ્યનો દરજ્જો મળ્યા પછી, કેટલીક જમીન જે પરંપરાગત રીતે રાજ્યના રહેવાસીઓની હતી તે આસામને આપવામાં આવી હતી.

આસામ - નાગાલેન્ડ

સરકારે આના ઉકેલ માટે એક સમિતિની પણ નિમણૂક કરી, જેણે કેટલાક વિસ્તારોને આસામમાંથી અરુણાચલમાં ટ્રાન્સફર કરવાની ભલામણ કરી. આસામે આ વાત સ્વીકારી ન હતી. હાલમાં આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં છે. જો કે, બંને રાજ્યોની તાજેતરમાં મળેલી બેઠકમાં નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો કે આ મામલો પરસ્પર વાતચીત દ્વારા ઉકેલવામાં આવશે.

નાગાલેન્ડ દલીલ કરે છે કે 1960 માં 16-પોઇન્ટ કરાર કે જેના કારણે નાગાલેન્ડનું નિર્માણ થયું તેમાં નાગા પ્રદેશોની પુનઃસ્થાપનાનો સમાવેશ થાય છે. સરહદ વિવાદને લઈને બંને રાજ્યો વચ્ચે ઘણા સંઘર્ષો થયા છે અને મામલો કોર્ટમાં ગયો છે. તાજેતરમાં યોજાયેલી એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકમાં બંને રાજ્યોએ સાથે મળીને નિર્ણય લીધો હતો કે બંને રાજ્યો મળીને આ સરહદ વિવાદનો ઉકેલ લાવશે.

આસામ - મેઘલય

આસામ અને મેઘાલય વચ્ચેની સીમા સમસ્યા ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે મેઘાલયે 1971માં આસામ પુનર્ગઠન કાયદાને પડકાર્યો. આ બ્લોક I અને II માં મિકિર હિલ્સ અથવા વર્તમાન કાર્બી આંગલોંગ જિલ્લો આસામને આપવામાં આવ્યો હતો. મેઘાલયની દલીલ છે કે આ બંને બ્લોક અગાઉના યુનાઈટેડ ખાસી અને જયંતિયા હિલ્સ જિલ્લાનો ભાગ હતા. તે 1835 માં સૂચિત કરવામાં આવ્યું હતું. હાલમાં, ગૃહ મંત્રાલયે આસામ અને મેઘાલયની 885 કિમી સરહદે આવેલા 12 વિવાદિત વિસ્તારોમાંથી 6ને આંશિક રીતે સમાધાન કરી લીધું છે.

હરિયાણા - હિમચલ પ્રદેશ

હરિયાણા અને હિમાચલ પ્રદેશ વચ્ચેના સરહદી વિવાદને કારણે પરવાનો પ્રદેશ હંમેશા ચર્ચામાં રહે છે. તે હરિયાણાના પંચકુલા જિલ્લાની નજીક છે. અને હરિયાણાએ હિમાચલ પ્રદેશની જમીનના અમુક ભાગો પર દાવો કર્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે કહ્યું છે કે આ મામલો પરસ્પર વાતચીત દ્વારા જ ઉકેલી શકાય છે.

હિમાચલ પ્રદેશ - લદાખ

લેહ-મનાલી હાઈવેની વચ્ચે સરચુ નામનું એક ખૂબ જ સુંદર સ્થળ છે પરંતુ તે બંને રાજ્યો વચ્ચેનો સરહદી વિવાદ છે. સરચુ હિમાચલ પ્રદેશમાં છે પરંતુ લદ્દાખ (અગાઉ જમ્મુ અને કાશ્મીર) પણ તેના પર દાવો કરે છે.

English summary

State Border Disputes: There are border disputes in these states except Maharashtra-Karnataka