Maiden Pharmaceuticalsનો ખરાબ છે ઇતિહાસ, 11 વર્ષમાં 9 વાર કરાઇ છે ફરિયાદ

ગાંબિયામાં બાળકોની મોત માટે સિરપને જવાબદાર ગણાવવામાં આવી રહી છે. WHOએ ભારતની Maiden Pharmaceuticalsની સિરપ પર પ્રતિબંધ લાદ્યો છે. હવે આ મામલે તપાસ કરતા જાણવા મળ્યુ છે કે Maiden Pharmaceuticalsનો ઇતિહાસ સારો નથી. ભારતમાં પણ તેની વિરૂદ્ધ ઘણી વાર ફરિયાદો થઇ ચુકી છે. આ કંપની વિરૂદ્ધ 11 વર્ષમાં 9 વખત ફરિયાદ કરવામાં આવેલી છે.

ભારતના આ રાજ્યોમાં મેઇડેન વિરૂદ્ધ ફરીયાદ

મેઇડન ફાર્માસ્ચ્યુટિકલ્સ પ્રથમ વખત ડોકમાં નથી. મેઇડન ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, પશ્ચિમ આફ્રિકન દેશ ગામ્બિયામાં અનેક બાળકોના મોત બાદ ફરી એકવાર વિવાદમાં સપડાઈ છે અને ભારતમાં પણ નબળી ગુણવત્તાની દવાઓનું વેચાણ કરી રહી છે. છેલ્લા 11 વર્ષમાં બિહાર, ગુજરાત અને કેરળ જેવા રાજ્યોમાં મેઇડન વિરુદ્ધ ફરિયાદો સામે આવી છે.

મેઇડન એક બ્લેક લિસ્ટેડ કંપની

મેઇડન ફાર્માસ્યુટિકલ્સ પર ભૂતકાળમાં પણ નુકસાનકારક ડ્રગના વેપારનો આરોપ છે. ભારત ઉપરાંત તે વિદેશમાં પણ નબળી ગુણવત્તાની દવાઓનો વેપાર કરતુ હતુ. મેઇડન ફાર્માસ્યુટિકલ્સને 2011માં બિહારમાં બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવી હતી. ત્રણ વર્ષ પછી એટલે કે 2015માં ગુજરાતમાં પણ નબળી ગુણવત્તાની પ્રોડક્ટ્સ મળી આવી હતી. ભારતની બહાર 2014માં વિયેતનામમાં બ્લેકલિસ્ટ કરાયેલી 39 ભારતીય કંપનીઓમાં મેઇડનનું નામ પણ સામેલ હતું.

5 વખત તપાસ થવા છતા નબળી ગુણવત્તા વાળી દવાઓ બનાવી રહી છે કંપની

મેઇડન ફાર્મા એક રીઢો ગુનેગાર જેવી કંપની છે, એટલે કે ચાર વર્ષમાં ત્રણ વખત પકડાઈ જવા છતાં પણ આ કંપની ખરાબ દવાઓનું ઉત્પાદન કરતા અટકી ન હતી અને કેરળમાં 2017માં મેઇડન ફાર્માસ્યુટિકલને સજા થઈ હતી. આ પછી, ફરી એકવાર 2021-22 કેરળમાં, કંપનીના ઉત્પાદનો પાંચ પરીક્ષણો છતાં ઓછા પ્રમાણભૂત હોવાનું બહાર આવ્યું હતુ.

આફ્રિકામાં 66 બાળકોના મોત

મેઇડન ફાર્માના ટ્રેક રેકોર્ડને જોતાં, સેન્ટ્રલ ડ્રગ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (સીડીએસસીઓ) એ લોકોને ખાતરી આપી છે કે ગામ્બિયામાં 66 બાળકોના મોતને કારણે કફ સિરપ ભારતમાં સ્થાનિક રીતે વેચવામાં આવી રહી નથી. જોકે, મેઇડન ફાર્માસ્યુટિકલ્સને 2011માં દેશમાં સબસ્ટાન્ડર્ડ દવાઓનું ઉત્પાદન કરતી વખતે પકડવામાં આવી હતી. તેને બિહારમાં બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવી હતી. કફ સિરપમાં ડાયેથિલિન ગ્લાયકોલ (DEG) અને ઇથિલિન ગ્લાયકોલની "અસ્વીકાર્ય" માત્રા કેવી રીતે ઉમેરવામાં આવી તે અંગે CDSCO મૌન છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે ધ ગામ્બિયામાં ડીઈજીના કારણે બાળકોના મોત થયા છે.

ખરાબ દવાઓ પર શું છે કાયદો?

મેઇડન ફાર્માસ્યુટિકલ્સની ખામીયુક્ત દવાઓ પરના ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયાના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે કફ સિરપમાં ડાયેથિલિન ગ્લાયકોલ (DEG) અને ઇથિલિન ગ્લાયકોલની ઊંચી સાંદ્રતાને કારણે જાન્યુઆરી 2020માં જમ્મુમાં બાળકોના મૃત્યુ થયા હતા. આ બાળકોને હિમાચલ પ્રદેશ સ્થિત કંપની મેસર્સ ડિજિટલ વિઝન દ્વારા ઉત્પાદિત કફ સિરપ આપવામાં આવી હતી. ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ 1940 મુજબ, નકલી દવાઓના ઉત્પાદન અથવા વેપાર માટે જે મૃત્યુનું કારણ બને છે તેની સજા 10 વર્ષથી આજીવન કેદ સુધીની હોઈ શકે છે. 10 લાખ રૂપિયા અથવા જપ્ત કરાયેલ દવાની કિંમતના ત્રણ ગણા દંડની જોગવાઈ પણ છે.

82 વર્ષ પહેલા બનાવાયેલ કાયદો બેઅસર?

આઝાદી પહેલા એટલે કે 82 વર્ષ પહેલા બનેલા કાયદાની જોગવાઈઓ બિનઅસરકારક લાગવા લાગી છે. કારણ કે 1940ના કાયદામાં તમામ જોગવાઈઓ હોવા છતાં, આજ સુધી હિમાચલની ડિજિટલ વિઝન કંપનીના કોઈ અધિકારી-કર્મચારીને સજા કરવામાં આવી નથી. તમામ આરોપીઓ જામીન પર મુક્તપણે બહાર ફરે છે. મેઇડન ફાર્માસ્યુટિકલ્સની જેમ, ડિજિટલ વિઝન પણ 2014 અને 2019 ની વચ્ચે સાત પ્રસંગોએ નાશવંત અને હાનિકારક દવાઓના કારોબારમાં પકડાયું હતું. કંપનીના ઉત્પાદનમાં "પ્રમાણભૂત ગુણવત્તાના ન હોય તેવા તત્વો" મળી આવ્યા હતા.

ક્યાં છે કંપની, કફ સિરપના ઉપયોગ પર સવાલ કેમ?

મેઇડન ફાર્માસ્યુટિકલ્સની સ્થાપના 1990માં થઈ હતી. તેની પાસે હરિયાણામાં કુંડલી અને પાણીપત સિવાય હિમાચલ પ્રદેશના સોલનમાં ઉત્પાદન એકમો છે. કોર્પોરેટ ઓફિસ પીતમપુરા, દિલ્હી ખાતે આવેલી છે. માહિતી અનુસાર ડીઇજીનો ઉપયોગ કેટલીક દવાઓમાં દ્રાવક તરીકે થાય છે, પરંતુ ભારતમાં માત્ર 0.1% થી 2% જ અનુમતિપાત્ર સ્તર છે જે ખૂબ જ ઓછું છે. ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે કફ સિરપ અને મેઇડન ફાર્મામાં ડાયથિલિન ગ્લાયકોલ (ડીઇજી) અને ઇથિલિન ગ્લાયકોલ અંગે પ્રતિક્રિયા માંગવા પર સીડીએસસીઓ તરફથી કોઈ પ્રતિસાદ મળ્યો નથી.

60થી વધુ બાળકોના મોત થવા છતા કેમ છે મૌન

ભારતમાં 2020 માં જમ્મુમાં 12 બાળકોના મોત કફ સિરપમાં ડાયેથિલિન ગ્લાયકોલ (DEG) અને ઇથિલિન ગ્લાયકોલને કારણે થયા હતા. આ સિવાય દિલ્હી, મુંબઈ અને ચેન્નઈ જેવા મહાનગરોમાં ખરાબ દવાના કારણે ડઝનબંધ નિર્દોષ લોકો ઊંઘી ગયા હતા.

• 1998માં દિલ્હીમાં 33 લોકોના મોત થયા હતા
• 1986માં મુંબઈમાં 14 લોકોના મોત
• 1973માં ચેન્નાઈમાં 14 લોકોના મોત

જોકે, સીડીએસસીઓએ જણાવ્યું હતું કે મેઇડન ફાર્મા અથવા અન્ય કોઈ કંપનીના કફ સિરપમાં ડાયેથિલિન ગ્લાયકોલ (ડીઇજી) અને ઇથિલિન ગ્લાયકોલના વધુ પ્રમાણને કારણે મૃત્યુ અંગે WHOએ CDSCOને વિગતવાર જાણ કરી નથી. કફ સિરપ અને એક-એક મૃત્યુ વચ્ચેના સંબંધ પર ચોક્કસ એક-થી-એક કારણ જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી.

મળતી માહિતી અનુસાર ડીઇજીનો ઉપયોગ કેટલીક દવાઓમાં દ્રાવક તરીકે થાય છે, પરંતુ ભારતમાં માત્ર 0.1% થી 2% જ અનુમતિપાત્ર સ્તર છે જે ખૂબ જ ઓછું છે. ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે કફ સિરપ અને મેઇડન ફાર્મામાં ડાયથિલિન ગ્લાયકોલ (ડીઇજી) અને ઇથિલિન ગ્લાયકોલ અંગે પ્રતિક્રિયા માંગવા પર સીડીએસસીઓ તરફથી કોઈ પ્રતિસાદ મળ્યો નથી.

English summary

Maiden Pharmaceuticals has been complained about 9 times in 11 years