ભારતના 'ત્રિશૂળ'થી હચમચી ઉઠ્યું પાકિસ્તાન, જાણો 10 નવેમ્બર સુધી શું થવાનું છે?

By Desk

Updated: Sunday, November 2, 2025, 20:16 [IST]

India Trishul Exercise Sir Creek: ભારતે વ્યૂહાત્મક રીતે સંવેદનશીલ સર ક્રીક વિસ્તારમાં ત્રિ-સેવાઓ સંયુક્ત લશ્કરી કવાયત 'ત્રિશૂળ' શરૂ કરી છે. 30 ઓક્ટોબરથી 10 નવેમ્બર સુધી ચાલનારી આ કવાયત તાજેતરના વર્ષોમાં સૌથી વ્યાપક ત્રિ-સેવા કવાયત છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સેના, નૌકાદળ અને વાયુસેના વચ્ચે ઓપરેશનલ સિનર્જીને મજબૂત બનાવવાનો છે.

આ મુખ્ય કવાયતથી પડોશી દેશ પાકિસ્તાનમાં ચિંતા વધી છે, જેણે ઉતાવળે સતત બે NOTAM (Notice to Airmen) જારી કરી છે અને તેના હવાઈ ક્ષેત્રને બંધ કરી દીધું છે, જે સ્પષ્ટપણે આ ક્ષેત્રમાં લશ્કરી તણાવમાં વધારો કરે છે. ભારત આ કવાયત દ્વારા તેની સ્વદેશી સંરક્ષણ તકનીકોની ક્ષમતાઓનું પણ પ્રદર્શન કરશે.

'ત્રિશૂળ' કવાયત: ભારતના ત્રણ સશસ્ત્ર દળો દ્વારા શક્તિ પ્રદર્શન

ભારતનો સંયુક્ત લશ્કરી કવાયત, 'ત્રિશૂળ', 30 ઓક્ટોબરથી 10 નવેમ્બર સુધી ચાલશે. સંરક્ષણ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, તે તાજેતરના વર્ષોમાં દેશની સૌથી વ્યાપક Tri-Service Exercise છે, જેમાં સેના, નૌકાદળ અને વાયુસેનાનો સમાવેશ થાય છે. તેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય ત્રણેય સેવાઓ વચ્ચે ઓપરેશનલ સંકલનને મજબૂત બનાવવાનો, યુદ્ધના ત્રણેય મોરચાઓ: જમીન, હવા અને સમુદ્રમાં સંયુક્ત વ્યૂહરચના વિકસાવવાનો અને આત્મનિર્ભર ભારતના નેજા હેઠળ સ્વદેશી તકનીકોની ક્ષમતાઓનું પ્રદર્શન કરવાનો છે. આ કવાયત સૌરાષ્ટ્ર કિનારે, અરબી સમુદ્ર કિનારા અને પશ્ચિમી રણ પ્રદેશમાં એક સાથે યોજાઈ રહી છે.

પાકિસ્તાનની ચિંતા અને NOTAMની કતાર

ભારત દ્વારા "ત્રિશૂળ" લશ્કરી કવાયતની જાહેરાતથી પાકિસ્તાનમાં ચિંતા વધી ગઈ છે. ભારતીય કવાયત પહેલા, પાકિસ્તાને ઉતાવળમાં સતત બે NOTAM (Notice to Airmen) જારી કરી. ઇસ્લામાબાદે 28થી 29 ઓક્ટોબર વચ્ચે ઘણા હવાઈ માર્ગો અસ્થાયી રૂપે બંધ કરી દીધા. પાંચ દિવસની અંદર, પાકિસ્તાને બીજું NOTAM જારી કર્યું, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે હવાઈ ક્ષેત્ર 30 નવેમ્બર સુધી બંધ રહેશે. સંરક્ષણ નિષ્ણાતો માને છે કે આ પગલું ભારતના ત્રિશૂળ ઓપરેશનના જવાબમાં લેવામાં આવ્યું છે. એવી શક્યતા છે કે પાકિસ્તાન મિસાઇલ પરીક્ષણ અથવા નૌકાદળ કવાયત માટે પણ તૈયારી કરી રહ્યું છે.

'ત્રિશૂળ'નું વ્યૂહાત્મક મહત્વ: લાંબા અંતરના શસ્ત્રોનું પરીક્ષણ?

ભારત દ્વારા આ લશ્કરી કવાયત અત્યંત વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. ઓપન-સોર્સ ઇન્ટેલિજન્સ નિષ્ણાત ડેમિયન સિમોન દ્વારા શેર કરાયેલ સેટેલાઇટ છબીઓ દર્શાવે છે કે ભારતે તેના ત્રિશૂળ કવાયત માટે 28,000 ફૂટ સુધીનું હવાઈ ક્ષેત્ર અનામત રાખ્યું છે. આ સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે ભારત આ કવાયત દરમિયાન તેના લાંબા અંતરના અને હાઇપરસોનિક શસ્ત્રોનું પણ પરીક્ષણ કરી શકે છે. સર ક્રીક ક્ષેત્ર પહેલેથી જ ભારત-પાકિસ્તાન સરહદની નજીક સ્થિત એક સંવેદનશીલ વિસ્તાર છે. તેથી, આ કવાયત માત્ર ભારતની લશ્કરી તૈયારીઓ જ નહીં પરંતુ સંભવિત પ્રાદેશિક પડકારો અંગે એક મજબૂત સંદેશ પણ આપે છે.