જો આજે ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ થાય તો કોણ જીતશે? જાણો અસર અને નુકસાન

India-Pakistan war: જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ, ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે તણાવ વધી ગયો છે.

ભારત પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ નિર્ણાયક કાર્યવાહી કરવા માટે કટિબદ્ધ છે, જેથી ઇસ્લામાબાદ દ્વારા સમર્થિત કથિત રીતે સરહદ પારના આતંકવાદને નાબૂદ કરી શકાય.

આ હુમલામાં 26 નાગરિકોના મોત થયા હતા, જેના કારણે ભારતે બદલો લેવા માટે ઉપલબ્ધ તમામ વિકલ્પો પર વિચાર કર્યો હતો.

1993ના તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલા સીઆઈએ દસ્તાવેજો ભારતના લશ્કરી પ્રતિભાવની વધતી જતી અપેક્ષા વચ્ચે ફરી સપાટી પર આવ્યા છે.

આ દસ્તાવેજોમાં ભારત સાથે યુદ્ધ થાય તો પાકિસ્તાન માટે સંભવિત વિનાશની ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. તેઓએ સૂચવ્યું હતું કે, આવા સંઘર્ષથી પાકિસ્તાનની લશ્કરી ક્ષમતાઓનો નાશ થઈ શકે છે, જો સમગ્ર રાજ્ય નહીં.

CIA દસ્તાવેજોને જાહેર કરાયા નથી - 1993 ના રાષ્ટ્રીય ગુપ્તચર અંદાજ ભારત-પાકિસ્તાન: 1990 ના દાયકામાં યુદ્ધની સંભાવનાઓ શીર્ષક રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા આર્કાઇવ દ્વારા અપીલ બાદ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.

તેમાં તારણ કાઢવામાં આવ્યું હતું કે ભારત પાસે યુદ્ધ શરૂ કરવાનું કોઈ વ્યૂહાત્મક કારણ નહોતું, પરંતુ પાકિસ્તાનને ડર હતો કે બીજા સંઘર્ષથી તેના લશ્કરી અથવા રાજ્યનું પતન થઈ શકે છે.

દસ્તાવેજમાં એ પણ નોંધવામાં આવ્યું હતું કે, પૂર્ણ-સ્તરના યુદ્ધની શક્યતા માત્ર 20 ટકા હતી, પરંતુ ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે એક મહત્વપૂર્ણ આતંકવાદી ઘટના આ પરિસ્થિતિને નાટકીય રીતે બદલી શકે છે.

આ મૂલ્યાંકનમાં પરમાણુ સંઘર્ષની શક્યતા પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવી હતી. તેમાં નોંધાયું હતું કે પાકિસ્તાન પરમાણુ શસ્ત્રોને ભારતની પરંપરાગત શ્રેષ્ઠતા સામે અવરોધક અને વીમા તરીકે જુએ છે.

દસ્તાવેજમાં જણાવાયું છે કે, પાકિસ્તાન પરમાણુ શસ્ત્રોને મુખ્યત્વે અવરોધક અને પરંપરાગત રીતે શ્રેષ્ઠ ભારત સાથે સંઘર્ષ થાય તો તેના અસ્તિત્વ માટેના વીમા તરીકે જુએ છે.

ભારતની લશ્કરી શ્રેષ્ઠતા - ગુપ્ત અહેવાલમાં પાકિસ્તાન પર ભારતનો સ્પષ્ટ લશ્કરી ફાયદો પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો.

તેમાં નિયંત્રણ રેખા પર ઘૂસણખોરીના માર્ગો બંધ કરવા અથવા આતંકવાદને ટેકો આપવા બદલ પાકિસ્તાનને સજા કરવા માટે ભારતીય લશ્કરી કાર્યવાહીનો સંકેત આપવામાં આવ્યો હતો.

અહેવાલમાં એ પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો કે, ભારતની લશ્કરી ક્ષમતાઓમાં ઝડપી સુધારો પાકિસ્તાનની સ્પર્ધા કરવાની ક્ષમતા પર દબાણ લાવશે, જેના કારણે ઇસ્લામાબાદ પરમાણુ અવરોધ પર વધુ આધાર રાખશે.

પહેલગામ હુમલાના જવાબમાં, ભારતે પાકિસ્તાન સામે પાંચ-પાંખી રણનીતિ જાહેર કરી છે.

જેમાં 1 મે સુધીમાં બંને દેશોના ઉચ્ચ કમિશનની સંખ્યા 55 થી ઘટાડીને 30 કરવાનો અને સાર્ક વિઝા મુક્તિ યોજના (SVES) હેઠળ પાકિસ્તાની નાગરિકોની મુસાફરી સ્થગિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

હાલમાં SVES વિઝા પર ભારતમાં રહેલા લોકોને દેશ છોડવા માટે 48 કલાકનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.

ભારતના વ્યૂહાત્મક પગલાં - મિસરીના મતે, 1960ની સિંધુ જળ સંધિ ત્યાં સુધી સ્થગિત રહેશે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન સરહદ પારના આતંકવાદને ટેકો આપવાનું બંધ ન કરે.

વિશ્વ બેંક દ્વારા સહાયિત આ સંધિ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વહેંચાયેલા નદીના પાણી અંગેના સૌથી સ્થાયી કરારોમાંની એક છે.

બંને દેશો વચ્ચે એકમાત્ર કાર્યરત જમીન સરહદ ક્રોસિંગ, સંકલિત અટારી-વાઘા ચેકપોસ્ટ તાત્કાલિક બંધ કરવામાં આવશે. જોકે, માન્ય સમર્થન સાથે ક્રોસ કરેલા વ્યક્તિઓ 1 મે પહેલા આ માર્ગ દ્વારા પાછા આવી શકે છે.

વધુમાં, ભારત ઇસ્લામાબાદ સ્થિત તેના હાઇ કમિશનમાંથી તેના સંરક્ષણ, નૌકાદળ અને વાયુ સલાહકારોને પાછા ખેંચી લેશે.

તેવી જ રીતે, દિલ્હી સ્થિત પાકિસ્તાની હાઇ કમિશનમાં આ શાખાઓના સલાહકારોને પર્સોના નોન ગ્રેટા જાહેર કરવામાં આવશે અને તેમને ભારત છોડવા માટે એક અઠવાડિયાનો સમય આપવામાં આવશે.

બંને રાષ્ટ્રો આ જટિલ રાજદ્વારી અને લશ્કરી પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે પરિસ્થિતિ તણાવપૂર્ણ રહે છે. આ બે પરમાણુ સશસ્ત્ર પડોશીઓ વચ્ચે બનતા વિકાસ પર આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે.

English summary

If India-Pakistan war happens today, who will win? Know the impact and damage