નાના ગુનાઓ માટે આપી શકાશે સામુદાયિક સેવાની સજા, નવા બિલમાં આપેલ કમ્યુનિટી સર્વિસ વિશે અહીં જાણો

Community Service punishment In India: કેન્દ્ર સરકારે દેશમાં સૌપ્રથમ વખત "નાના" ગુનાઓ માટે સજા તરીકે સમુદાય સેવા શરૂ કરવાની દરખાસ્ત કરી છે. આ બિલમાં સૌથી નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે દેશમાં પહેલીવાર સજાનું નવું સ્વરૂપ એટલે કે સમુદાય સેવા રજૂ કરવામાં આવી છે.

હવે દેશમાં પહેલીવાર 'નાના' ગુનાઓ માટે સામુદાયિક સેવાની સજા થઈ શકશે. આવો જાણીએ કે નવા બિલમાં સજા તરીકે આપવામાં આવેલ સમુદાય સેવા શું છે?

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે 11 ઓગસ્ટે લોકસભામાં ત્રણ બિલ રજૂ કર્યા હતા. આમાં ભારતીય ન્યાય સંહિતા બિલ, 2023, (ભારતીય ન્યાય સંહિતા બિલ), ભારતીય પુરાવા બિલ 2023 (ભારતીય સાક્ષ્ય બિલ) અને ભારતીય નાગરિક સંરક્ષણ સંહિતા બિલ (ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા બિલ)નો સમાવેશ થાય છે. આ ત્રણ બિલ ભારતીય દંડ સંહિતા 1860 (IPC), કોડ ઓફ ક્રિમિનલ પ્રોસિજર 1898 (CrPC) અને એવિડન્સ એક્ટનું સ્થાન લેશે.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ દ્વારા રજૂ કરાયેલ ભારતીય ન્યાય સંહિતા બિલ, 2023 ના ઑબ્જેક્ટ્સ અને કારણોનું નિવેદન, જણાવે છે કે "સમુદાય સેવાને નાના અપરાધો માટે સજા તરીકે પ્રથમ વખત પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી છે".

નોંધનીય છે કે ભારતીય અદાલતોમાં, સામાન્ય ગુનાઓ માટે, દોષિતોને ધાર્મિક સ્થળો, આશ્રય સ્થાનો, વૃક્ષો વાવવા વગેરે પર સેવા આપવાનો આદેશ આપ્યા પછી છોડી દેવામાં આવે છે, પરંતુ હવે નાના ગુનાઓ માટે પણ ભારતીય ન્યાય સંહિતા બિલમાં સમુદાય સેવાની જોગવાઈનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

સૌથી મહત્વની જોગવાઈ કે જેના હેઠળ સામુદાયિક સેવાને વૈકલ્પિક સજા તરીકે ગણવામાં આવી છે તે ગુનાહિત માનહાનિ સાથે સંબંધિત છે. પ્રથમ ગુનાહિત માનહાનિમાં જ્યાં મહત્તમ સજા બે વર્ષની જેલની છે. પરંતુ નવા બિલ હેઠળ, દોષિતને ફક્ત સમુદાય સેવા આપવાના આદેશ સાથે જ મુક્ત કરી શકાય છે.

સરકારનું આ પગલું માનહાનિને જધન્ય અપરાધની શ્રેણીમાં મૂકે છે. 2023 બિલની કલમ 354(2) જણાવે છે કે, "જે કોઈ બીજાને બદનામ કરે છે તેને બે વર્ષ સુધીની મુદત માટે સાદી કેદની સજા અથવા દંડ અથવા બંને સાથે અથવા સમુદાય સેવા સાથે સજા કરવામાં આવશે."

બદનક્ષી ઉપરાંત, આ બિલમાં લોક સેવકો દ્વારા ગેરકાયદેસર વ્યવસાય કરવા અને કાયદાકીય સત્તાના પાલનમાં અવરોધ, આત્મહત્યાનો પ્રયાસ, જાહેર નશો જેવા ગુનાઓ માટે સજા તરીકે સમુદાય સેવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.

બીજી તરફ, 5,000 રૂપિયાથી ઓછી રકમની ચોરી, જે ગુનેગાર દ્વારા વળતર આપવામાં આવી છે, કોર્ટ દંડની જોગવાઈ હેઠળ સમુદાય સેવાની સજા પણ કરી શકે છે.

ભારતમાં અત્યાર સુધી, સમુદાય સેવાની સજા ફોજદારી ન્યાય પ્રણાલીનો ભાગ નથી. અત્યાર સુધી, કોર્ટના ન્યાયાધીશો તેમના વિવેકબુદ્ધિથી દોષિતોને સામુદાયિક સેવા કરવા માટે સજા આપતા હતા, જેમાં વૃક્ષો વાવવા અને તેઓ મોટા ન થાય ત્યાં સુધી તેમની કાળજી લેવી, પાણીના સ્ત્રોતો સાફ કરવા, ટ્રાફિક અવરજવરમાં મદદ કરવા જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. પીનલ કોડમાં આ સજાઓનો કોઈ ઉલ્લેખ નહોતો. પરંતુ હવે દેશમાં સજાના નવા ફોર્મેટ હેઠળ સમુદાય સેવા પણ શરૂ કરવામાં આવશે.

ભારતીય કાયદાકીય માળખામાં નાના અપરાધો માટે સજા તરીકે સમુદાય સેવા દાખલ કરવાના પ્રસ્તાવ સાથે ભારત સરકાર યુએસ, યુકે, સ્વીડન અને અન્ય કેટલાક વિકસિત દેશોની હરોળમાં જોડાઈ છે. ગુનેગારોના પુનઃસ્થાપનના માર્ગ તરીકે સૌપ્રથમ રજૂ કરાયેલી કમ્યુનિટી સર્વિસ, ભીડભાડવાળી જેલોની સમસ્યાને ઉકેલવામાં મહત્ત્વનું પગલું બની શકે છે.

English summary

Community service punishment outlined in new bill for minor crimes, Know the details here.