Chandrayaan 3 : જાણો ISROના ત્રણ મહત્વના મિશન, અંતરિક્ષમાં ભારતે રચ્યો ઇતિહાસ

Chandrayaan 3 : 23 ઓગસ્ટના રોજ ભારતે ઇતિહાસ રચ્યો છે. ISRO ના અતિ મહત્વાકાંક્ષી મૂન મિશન ચંદ્રયાન 3નું ભારતે દક્ષિણ ધ્રુવ પર સોફ્ટ લેન્ડિગ કરાવ્યું છે.

આ સાથે ચંદ્રના આ ભાગમાં પહોંચવાવાળો પહેલો દેશ બની ગયો છે. રશિયા, યુનાઇટેડ સ્ટેટસ રાજ્ય અમેરિકા અને ચીનના બાદ હવે ભારત ચંદ્ર પર રોવર ઉતારનારો ચોથો દેશ બની ગયો છે.

અવકાશમાં ભારતની સફળતા - ચંદ્રયાન 3 ની સફળતાએ ફરી એકવાર ભારતના ઝંડા અવકાશમાં લહેરાવીને દુનિયાને સ્તબ્ધ કરી દીધું છે. આજે દરેક ભારતીયની છાતી ગર્વથી ફુલાઇ ગઈ છે.

તમામ દેશવાસીઓ આ ઐતિહાસિક ક્ષણના સાક્ષી બન્યા હતા, પરંતુ આ પહેલીવાર નથી, જ્યારે ભારતે અંતરિક્ષમાં પોતાનો વિજય ઝંડો ફરકાવ્યો હોય. આ પહેલા ભારતના ત્રણ વધુ અવકાશયાનોએ સફળતા મેળવી છે.

આ અહેવાલમાં આપણે એવા મિશન વિશે જાણીશું, જે અંતરિક્ષમાં ભારતની જીતનું ઉદાહરણ બની ગયા છે. આ મિશન સાબિત કર્યું છે કે, આપણી સ્પેસ એજન્સી એટલે કે ISRO અમેરિકન સ્પેસ એજન્સી નાસા અથવા યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી એટલે કે ઈએસએ કરતાં વધુ સારી છે.

Chandrayaan 1 - ચંદ્રયાન 1 એ ચંદ્ર પરનું ભારતનું પ્રથમ મિશન હતું. તે 22 ઓક્ટોબર, 2008ના રોજ બે વર્ષની આયોજિત મિશન લાઇફ સાથે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું.

ચંદ્રયાન 1 એ ચંદ્રની સપાટીથી 100 કિમીની ઉંચાઈએ ચંદ્રની પરિક્રમા કરી અને ચંદ્રનું રાસાયણિક, ખનિજ અને ફોટો-જિયોલોજિક મેપિંગ કર્યું હતું. ચંદ્રયાન-1 એ જ વર્ષે 8 નવેમ્બરના રોજ ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં સફળતાપૂર્વક પ્રવેશ કર્યો હતો.

વર્ષ 2009માં મુખ્ય મિશન ઉદ્દેશ્યોને પ્રાપ્ત કર્યા પછી અવકાશયાનને ચંદ્રથી 200 કિમી દૂર ભ્રમણકક્ષામાં ખસેડવામાં આવ્યું હતું. જોકે, 29 ઓગસ્ટ 2009ના રોજ ચંદ્રયાન-1નો સંપર્ક તૂટી ગયો હતો.

Mangalyaan - મંગળયાન, અથવા માર્સ ઓર્બિટર મિશન (MOM), મંગળ પરનું ભારતનું પ્રથમ મિશન હતું. ISRO એ 5 નવેમ્બર 2013 ના રોજ અવકાશયાન લોન્ચ કર્યું, અને તે 23 સપ્ટેમ્બર, 2014 ના રોજ મંગળની ભ્રમણકક્ષામાં સફળતાપૂર્વક પ્રવેશ્યું હતું. 24 સપ્ટેમ્બર 2014 ના રોજ મંગળ પર પહોંચવાની સાથે, ભારત તેના પ્રથમ પ્રયાસમાં સફળ થનારો વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બન્યો હતો.

આ સાથે સોવિયેત રશિયા, નાસા અને યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી બાદ ભારત વિશ્વનો ચોથો દેશ બની ગયો છે. આ સિવાય મંગળ પર મોકલવામાં આવેલું આ સૌથી સસ્તું મિશન પણ છે. ભારત આમ કરનારો એશિયાનો પ્રથમ દેશ પણ બન્યો છે. કારણ કે, આ પહેલા ચીન અને જાપાન તેમના મંગળ મિશનમાં નિષ્ફળ ગયા હતા.

મંગળ મિશનનો ઉદ્દેશ મંગળની આસપાસ ભ્રમણકક્ષા સ્થાપિત કરવાનો હતો. ઓર્બિટર લગભગ 15 કિગ્રા વજનના પાંચ વૈજ્ઞાનિક પેલોડ વહન કરે છે. ISROના જણાવ્યા અનુસાર, તેઓએ સપાટીના ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, મોર્ફોલોજી, વાતાવરણીય પ્રક્રિયાઓ, સપાટીનું તાપમાન અને વાતાવરણીય એસ્કેપ પ્રક્રિયા પર ડેટા એકત્રિત કર્યો હતો.

Chandrayaan 2 - ચંદ્રયાન 1 ફરી એકવાર ચંદ્રને આંબવા કરવા માટે સંપર્ક તૂટી ગયાના 10 વર્ષ બાદ શ્રીહરિકોટાથી ચંદ્રયાન-2 લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. ISROના વૈજ્ઞાનિકો માટે આ એક પડકારજનક મિશન હતું. કારણ કે, ચંદ્રયાન-2ના લેન્ડરને ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર ઉતરવાનું હતું.

આ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય ચંદ્રની ઉત્પત્તિ અને ઉત્ક્રાંતિને સમજવા પર વિગતવાર અભ્યાસ કરવાનો હતો. આ મિશનમાં ચંદ્રયાન-2 એ ચંદ્ર પર રોવર લેન્ડ કરવાનું હતું, પરંતુ કમનસીબે 7 સપ્ટેમ્બર, 2019ના રોજ લેન્ડર વિક્રમે અંતિમ ઉતરાણ દરમિયાન જમીન નિયંત્રણ સાથેનો સંપર્ક ગુમાવી દીધો હતો.

ભારત તેના મિશનમાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ ગયું નથી, તેનું ઓર્બિટર હજૂ પણ કાર્યરત છે અને ચંદ્ર વિશે દરેક મૂલ્યવાન ડેટા પ્રદાન કરે છે. ISROનું કહેવું છે કે, ચંદ્રયાન-2ના તારણોએ ચંદ્ર પર સપાટી-એક્સોસ્ફિયરની ક્રિયાપ્રતિક્રિયાનો અભ્યાસ કરવાની તક પૂરી પાડી છે.

Chandrayaan 3 - ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થાએ 23 ઓગસ્ટના રોજ ચંદ્ર પર વધુ એક ઈતિહાસ રચ્યો હતો. ચંદ્રયાન-3નું વિક્રમ લેન્ડર ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર સોફ્ટ-લેન્ડ થયું છે. ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર ચંદ્રયાન ઉતારનાર ભારત વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બની ગયો છે. અત્યાર સુધી કોઈ દેશે આવું કર્યું નથી.

આ મિશન પર લગભગ 600 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે. ISRO એ લેન્ડિંગ પ્રક્રિયાની છેલ્લી 20 મિનિટનો સમય ભયાનક ગણાવ્યો હતો. લેન્ડરની લેન્ડિંગ પ્રક્રિયા 23 ઓગસ્ટ, 2023ના રોજ સાંજે 5.44 કલાકે શરૂ થઈ હતી.

ISROના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ચંદ્રની સપાટીથી 6.8 કિલોમીટરના અંતરે પહોંચ્યા બાદ, લેન્ડરના માત્ર બે એન્જિનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, અને બાકીના બે એન્જિન બંધ થઈ ગયા હતા.

English summary

Chandrayaan 3 : Know the three important missions of ISRO, India's history in space