Zero FIR In Manipur Women Case: ઝીરો એફઆઈઆર શું હોય છે? શું હોય છે તેની સમગ્ર પ્રક્રિયા

Manipur Women Parade Case: ભારતનું મહત્વનું પૂર્વોત્તર રાજ્ય મણિપુર છેલ્લા બે મહિનાથી જાતિય હિંસા સામે ઝઝૂમી રહ્યું છે. 19 જૂનના રોજ, સંઘર્ષ કરી રહેલા રાજ્યના એક કરુણ અને ભયાનક વrડિયોએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી મૂક્યો.

કુકી સમુદાયની ત્રણ મહિલાઓને ગુસ્સે ભરાયેલા ટોળા દ્વારા નગ્ન પરેડ કરવામાં આવી હતી, તેમના શરીરને નિર્દયતાથી વિકૃત કરવામાં આવ્યા હતા અને પછી સામૂહિક બળાત્કાર કરવામાં આવ્યો હતો.

એક સમાજ તરીકે, આપણે બધા એક વિશાળ ભીડ દ્વારા આ અત્યંત અમાનવીય કૃત્ય માટે શરમ અનુભવીએ છીએ જ્યાં આંતરસ્ત્રાવીય હિંસા અને સંઘર્ષમાં મહિલાઓને પ્રથમ નિશાન બનાવવામાં આવે છે.

આ કેસ સહિત, છેલ્લા બે મહિનામાં મણિપુરમાં નોંધાયેલા એક તૃતીયાંશ કેસ "ઝીરો એફઆઈઆર" છે. હેઠળ નોંધાયેલ છે. દિલ્હીમાં નિર્ભયા કેસ પછી ઝીરો એફઆઈઆર શરૂ થઈ હતી અને હવે તે સંવેદનશીલ કેસો ખાસ કરીને મહિલાઓ સામેના ભયાનક ગુનાઓની જાણ કરવામાં ખૂબ મદદરૂપ સાબિત થઈ રહી છે. ચાલો જાણીએ કે તે સામાન્ય એફઆઈઆરથી કેવી રીતે અલગ છે અને આ ઝીરો એફઆઈઆર હેઠળ કઈ પ્રક્રિયાને અનુસરવામાં આવે છે.

ઝીરો એફઆઈઆર એ એફઆઈઆરનો સંદર્ભ આપે છે જે ઔપચારિક રીતે પ્રથમ નોંધવામાં આવે છે, પછી ભલે તે જે વિસ્તારમાં ગુનો થયો હોય. આવા કિસ્સાઓમાં, પોલીસ હવે દાવો કરી શકશે નહીં કે ગુનો તેમના અધિકારક્ષેત્રમાં થયો નથી. આવી એફઆઈઆર પછીથી મૂળ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા પોલીસ સ્ટેશનમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે, ત્યાંથી તેને નિયમિત એફઆઈઆરમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.

આવી FIR "0" (શૂન્ય) સીરીયલ નંબર પર લખેલી હોય છે. પ્રાથમિક પૂછપરછ પછી, જ્યારે તે જાણી શકાય કે ગુનો કયા પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તારમાં આવશે, ત્યારે આ નોંધાયેલ કેસ તે પોલીસ સ્ટેશનમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે અને યોગ્ય સીરીયલ નંબર આપવામાં આવે છે.

આ એફઆઈઆરનો મુખ્ય ઉપયોગ 'કોગ્નિઝેબલ' ગુનાઓની તપાસની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવાનો છે. સામાન્ય માણસની દ્રષ્ટિએ કોગ્નિઝેબલ ગુનાઓ એવા ગુના છે કે જેના માટે પોલીસને ધરપકડ કરતી વખતે વોરંટની જરૂર પડતી નથી. આમાં શામેલ હોઈ શકે છે: બળાત્કાર, લૂંટ, હત્યા, ચોરી. આ એવા સંવેદનશીલ ગુનાઓ છે કે જે પોલીસ સ્ટેશનના અધિકારક્ષેત્રનો નિર્ણય લેવા માટે રાહ જોઈ શકતો નથી અને પોલીસ પણ આવા જઘન્ય ગુનાનો ભોગ બનેલી વ્યક્તિ સામે એફઆઈઆર દાખલ કરવાનો ઈન્કાર કરી શકતી નથી.

ઝીરો એફઆઈઆરની પહેલ ખૂબ જ નવી છે. જસ્ટિસ વર્મા કમિટીની ભલામણ પર 2012ના નિર્ભયા કેસ પછી તેની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. અધિકારક્ષેત્રનો અભાવ હોવા છતાં, FIR નોંધવા માટે અધિકારીઓ પર કાનૂની જવાબદારી લાદવાનો હેતુ હતો. તેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય ગંભીર ગુનાઓનો ભોગ બનેલી (ખાસ કરીને મહિલાઓ) ને અધિકારક્ષેત્રની શોધમાં એક પોલીસ સ્ટેશનથી બીજા પોલીસ સ્ટેશનમાં મુસાફરી કર્યા વિના, નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં તરત જ ફરિયાદ નોંધાવવામાં મદદ કરવાનો છે.

ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) મુજબ, નિયમિત પ્રથમ માહિતી અહેવાલની જેમ જ ઝીરો એફઆઈઆર દાખલ કરી શકાય છે: માહિતી પીડિત, પરિવારના સભ્ય અથવા ઘટનાની જાણ ધરાવતા કોઈપણ વ્યક્તિ દ્વારા મૌખિક અથવા લેખિતમાં સબમિટ કરી શકાય છે. ઝીરો એફઆઈઆર નોંધ્યા પછી, તે પોલીસ અધિકારીની જવાબદારી બને છે કે જ્યાં ગુનો થયો હોય તે વિસ્તારના અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા સ્ટેશનને માહિતી મોકલવી.

English summary

What is Zero FIR i.e. filed in Manipur Women Parade and Nirbhaya case, Know its meaning, significance and process.