આ રીતે થાય છે ભારતમાં પ્રતિબંધિત ડ્રગ્સની સમગ્લિંગ? જાણો

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 30 જુલાઈ 2023ના રોજ મન કી બાતનો 103મો એપિસોડ કર્યો હતો. આ દરમિયાન પીએમએ દેશવાસીઓ સાથે ઘણા મુદ્દાઓ પર વાત કરી, પરંતુ સૌથી વધુ ચર્ચા ભારતમાં ડ્રગ્સ બિઝનેસ પર થઈ. પીએમએ કહ્યું કે આપણે દેશની ભાવિ પેઢીઓને ડ્રગ્સથી બચાવવાની છે. તેમને ડ્રગ્સથી દૂર રાખવા પડશે.

આ વિચાર સાથે 15 ઓગસ્ટ 2020ના રોજ 'ડ્રગ ફ્રી ઈન્ડિયા કેમ્પેઈન'ની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. આ અભિયાન સાથે 11 કરોડથી વધુ લોકો જોડાયેલા છે. આ સાથે ભારતે ગયા વર્ષે 10 લાખ કિલો ડ્રગ્સનો નાશ કરવાનો અનોખો રેકોર્ડ પણ બનાવ્યો છે. તેમની કિંમત 12,000 કરોડ રૂપિયા હતી.

માર્ચ 2017માં ગ્લોબલ ફાઇનાન્શિયલ ઇન્ટિગ્રિટીના અહેવાલ મુજબ, વિશ્વવ્યાપી ડ્રગ હેરફેરનું બજાર $426 બિલિયનથી વધીને $652 બિલિયન થયું હતું. જો કે, આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ પાસે પણ હાલમાં વિશ્વમાં ડ્રગ્સનો ગેરકાયદે વ્યાપાર કેટલો મોટો છે તે અંગે કોઈ સચોટ ડેટા નથી.

ભારતમાં ડ્રગ્સનો ગેરકાયદે વેપાર કેટલો છે તેનો કોઈ સ્પષ્ટ આંકડો નથી. જ્યારે જર્મન વેબસાઈટ અનુસાર ભારતમાં ડ્રગ એજન્સીઓ દર વર્ષે લગભગ 10 લાખ કિલોગ્રામ ડ્રગ્સનો નાશ કરે છે.

ઓપન માર્કેટમાં આ દવાઓની કિંમત લગભગ 12,000 કરોડ રૂપિયા છે. 17 જુલાઈ 2023 ના રોજ, ભારતના વિવિધ ભાગોમાં 1.40 લાખ કિલો ડ્રગ્સનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ નશીલા પદાર્થોની કિંમત 2,381 કરોડ રૂપિયા હતી.

યુનાઈટેડ નેશન્સ એજન્સી યુએનઓડીસી ઓફિસ ઓન ડ્રગ્સ એન્ડ ક્રાઈમ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા રિપોર્ટ અનુસાર ભારતમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ડ્રગ જપ્ત કરવામાં લગભગ 15 ગણો વધારો થયો છે.

વર્ષ 2017માં 367,555 કિલો ડ્રગ્સ જપ્ત કરવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે 2018માં 1,803,137 કિગ્રા, 2019માં 1,866,450 કિગ્રા, વર્ષ 2020માં 2,165,150.41 કિગ્રા. વર્ષ 2021માં લગભગ 4,717,331.34 કિલો ડ્રગ્સ જપ્ત કરવામાં આવ્યું હતું.

અહીં તમામ પ્રકારના ડ્રગ્સનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આમાં આલ્કોહોલ, કેનાબીસ (ભાંગ અને ગાંજા/ચરસ), ઓપીયોઇડ્સ (અફીણ, હેરોઈન અને ફાર્માસ્યુટિકલ ઓપીયોઈડ), કોકેઈન, એમ્ફેટેમાઈન-પ્રકારના ઉત્તેજકો (ATS), શામક ડ્રગ્સ, ઇન્હેલન્ટ્સ અને હેલ્યુસિનોજેન્સનો સમાવેશ થાય છે.

વર્લ્ડ ડ્રગ રિપોર્ટ 2022 અનુસાર, વર્ષ 2020માં ભારતમાં જપ્ત કરવામાં આવેલ અફીણનો ચોથો સૌથી મોટો જથ્થો 5.2 ટન હતો. તેમજ 2020માં જ મોર્ફિનનો ત્રીજો સૌથી મોટો જથ્થો (0.7 ટન) પણ જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો.

લીગલ સર્વિસ ઈન્ડિયા (ઈ-જર્નલ) અનુસાર અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડીમાં દરિયાઈ માર્ગો દ્વારા ડ્રગ્સની હેરાફેરી થઈ રહી છે. જ્યારે ભારતમાં દાણચોરી કરાયેલા કુલ ગેરકાયદે ડ્રગ્સમાંથી લગભગ 70% દેશના ચાર સરહદી વિસ્તારોમાંથી થાય છે.

ભારત-પાકિસ્તાન સરહદ: અફીણ અને ગાંજાના વિશ્વના સૌથી મોટા ઉત્પાદક ગોલ્ડન ક્રેસન્ટ (પાકિસ્તાન, અફઘાનિસ્તાન અને ઈરાન) ની ભારત-પાકિસ્તાન સરહદની નિકટતાએ તેને હેરોઈન અને હશીશની દાણચોરી માટે સંવેદનશીલ બનાવ્યું છે.

ભારત-નેપાળ સરહદ: નેપાળ હશિશ અને ગાંજો/ગાંજાનું ઉત્પાદન કરે છે. જે પરંપરાગત રીતે નેપાળથી ભારતમાં સ્મગ્લિંગ કરીને લાવવામાં આવે છે. તે જ સમયે, ભારતમાં નેપાળી અને ભૂટાની ગાંજાની માંગ પણ વધી છે.

ભારત-મ્યાનમાર સરહદ: ભારત-મ્યાનમાર સરહદ સુવર્ણ ત્રિકોણ (થાઇલેન્ડ, મ્યાનમાર, વિયેતનામ અને લાઓસ) ની નિકટતા ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યો દ્વારા ભારતમાં ડ્રગના વેપારને સરળ બનાવે છે. આ પ્રદેશોમાં ઘણા બળવાખોર સંગઠનો તેમજ રાજકીય અસ્થિરતાને કારણે, સરહદ પારથી સ્મગ્લિંગ કરવી સરળ બની જાય છે. મોટા ભાગના હેરોઈનની દાણચોરી આ માર્ગો દ્વારા દેશમાં થાય છે.

ભારતમાં ડ્રગ્સનો ઉપયોગ

PIB એ AIIMS ના નેશનલ ડ્રગ ડિપેન્ડન્ટ ટ્રીટમેન્ટ (NDDT) ને ટાંકીને 2019માં એક અહેવાલ બહાર પાડ્યો હતો, જેમાં જણાવાયું હતું કે એકલા ભારતમાં લગભગ 160 મિલિયન લોકો દારૂના વ્યસની છે. આમાં મહિલાઓ પણ મોટી સંખ્યામાં છે. રિપોર્ટ અનુસાર દેશમાં લગભગ 1.5 કરોડ મહિલાઓ દારૂ, અફીણ અને ગાંજોનું સેવન કરે છે. જ્યારે દેશની લગભગ 20 ટકા વસ્તી (10-75 વર્ષની વચ્ચે) વિવિધ પ્રકારની દવાઓની પકડમાં છે.

આ રિપોર્ટ અનુસાર છેલ્લા 12 મહિનામાં 31 મિલિયન લોકોએ ગાંજાનુ સેવન કર્યુ છે. જ્યારે સમગ્ર દેશમાં લગભગ 8.5 લાખ લોકો ઈન્જેક્શન દ્વારા ડ્રગ્સ લે છે. તેમજ કોકેઈન (0.10%) એમ્ફેટામાઈન પ્રકારના ઉત્તેજક (0.18%) અને હેલ્યુસિનોજેન્સ (0.12%) હાલમાં ભારતમાં ઉપયોગમાં લેવાતી સૌથી ઓછુ પ્રચલિત ડ્રગ છે.

English summary

This is how smuggling of banned drugs in India happens? know