Kalpana Chawla: પ્રથમ મહિલા અંતરિક્ષ યાત્રી કલ્પના ચાવલાએ ખુદ રાખ્યુ હતુ પોતાનુ નામ

17 માર્ચ 1962ના રોજ હરિયાણાના કરનાલમાં જન્મેલી કલ્પના ચાવલા અવકાશમાં જનાર પ્રથમ ભારતીય મૂળની મહિલા હતી. 2003માં કોલંબિયા સ્પેસ શટલ અકસ્માતમાં કલ્પના ચાવલાનું અવસાન થયું હતું.

1995માં કલ્પના ચાવલાએ અમેરિકન સ્પેસ એજન્સી નાસામાં નોકરી શરૂ કરી. લગભગ ત્રણ વર્ષની મહેનત પછી કલ્પનાને પ્રથમ અવકાશ યાત્રા માટે પસંદ કરવામાં આવી. તેણે 19 નવેમ્બર, 1997ના રોજ એસટીએસ-87 કોલંબિયા શટલ પર તેની પ્રથમ ઉડાન ભરી હતી. આ સાથે કલ્પના ચાવલા અવકાશમાં ઉડાન ભરનારી પ્રથમ ભારતીય મહિલા બની હતી. આ પહેલા રાકેશ શર્મા પણ અવકાશની યાત્રા કરી ચૂક્યા છે.

ભારતના ભાગલા વખતે કલ્પનાનો પરિવાર

દેશના ભાગલા વખતે કલ્પનાનો પરિવાર પાકિસ્તાનના મુલતાનથી ભારત આવ્યો હતો. દિલીપ એમ. સાલ્વીએ તેમના પુસ્તક 'કલ્પના ચાવલા ઈન્ડિયાઝ ફર્સ્ટ વુમન એસ્ટ્રોનોટ'માં ઉલ્લેખ કર્યો છે કે કલ્પનાનો પરિવાર એવા લોકોમાંનો એક હતો જેઓ સુરક્ષિત રીતે ભારત પહોંચવામાં સફળ રહ્યા હતા. પરંતુ તેઓ તેમની સાથે કોઈ મિલકત લાવી શક્યા ન હતા.

ત્યારબાદ આ પરિવાર પંજાબના કરનાલમાં સ્થાયી થયો હતો. કલ્પનાના પિતા બનારસી લાલ ચાવલા અહીં આવ્યા અને ટાયરનો બિઝનેસ શરૂ કર્યો. દરમિયાન તેના લગ્ન સંયોગિતા સાથે થયા. કલ્પનાની માતા સંયોગિતાનો પરિવાર પણ ભાગલા પછી ભારતમાં સ્થાયી થયો હતો.

કલ્પનાએ ખુદ રાખ્યુ હતુ પોતાનુ નામ

બાળપણમાં કલ્પનાને બધા મોન્ટો કહીને બોલાવતા. ત્યારે તેમનું નામ ન હતું. જ્યારે તેની બહેન સુનિતા અને તેની એક કાકી શાળામાં એડમિશન લેવા ગયા ત્યારે પ્રિન્સિપાલે કલ્પનાનું નામ પૂછ્યું. તેના પર સુનીતાએ કહ્યું કે અમે આ માટે ત્રણ નામ કલ્પના, જ્યોત્સના અને સુનૈના પસંદ કર્યા છે. પણ આપણે નક્કી નથી કરી શકતા કે તેને શું નામ આપવું? આવી સ્થિતિમાં પ્રિન્સિપાલે એડમિશન માટે આવેલી નાની છોકરીને પૂછ્યું કે તને કયું નામ પસંદ છે? તો છોકરીએ કહ્યું, "કલ્પના".

'બેંગ્લોરની નોકરીનો અસ્વીકાર કર્યો, ઘરે પણ ન આવી'

કલ્પના જ્યારે એન્જિનિયરિંગ કોલેજના અંતિમ વર્ષમાં હતી, ત્યારે તેણે ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે અમેરિકન યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ મેળવવાની તૈયારી શરૂ કરી. સ્નાતક થયા પછી જ તેને હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ, બેંગ્લોર તરફથી નોકરીની ઓફર મળી. પરંતુ તેણે પંજાબ એન્જીનીયરીંગ કોલેજમાં અધ્યાપન સોંપણી પસંદ કરી. નોકરી લેતા પહેલા તે તેના વિષય વિશે વધુ અભ્યાસ કરવા ઉત્સુક હતી.

દરમિયાન, તેમના પિતા તેમના ટાયરના વ્યવસાયના સંબંધમાં ઘણીવાર કરનાલથી દૂર રહેતા હતા અને તેમની ગેરહાજરીમાં તેમના પુત્રો વ્યવસાયનું સંચાલન કરવા માંગતા હતા. તેનો મોટો ભાઈ સંજય તેના પિતા સાથે પહેલેથી જ જોડાઈ ગયો હતો. કલ્પનાને ડર હતો કે એક દિવસ તે પણ જોડાવા માટે મનાવી લેશે. તેથી પંજાબ એન્જીનીયરીંગ કોલેજમાંથી એરોનોટિકલ એન્જીનીયરીંગની ડીગ્રી પૂર્ણ કર્યા બાદ પણ તેણી કરનાલ પરત ફરી ન હતી. આ તમામ બાબતોનો ઉલ્લેખ દિલીપ એમ. સાલ્વીએ તેમના પુસ્તક 'કલ્પના ચાવલા ઈન્ડિયાઝ ફર્સ્ટ વુમન એસ્ટ્રોનોટ'માં કર્યો છે.

ફ્રેન્ચ-અમેરિકન સાથે લગ્ન કર્યા

પરિવારની રૂઢિચુસ્ત વિચારસરણીને ફગાવીને કલ્પનાએ આગળ વધીને પોતાનો જીવનસાથી પોતે જ પસંદ કર્યો. જ્યારે તેણી વધુ અભ્યાસ માટે યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ પહોંચી, ત્યારે કલ્પના ત્યાં જીન-પિયર હેરિસનને મળી. તે ફ્રેન્ચ-અમેરિકન નાગરિક હતો. હેરિસન, જેપી તરીકે વધુ જાણીતા, સ્થાનિક ફ્લાઈંગ ક્લબમાં ફ્લાઈંગ ઈન્સ્ટ્રક્ટર હતા.

ટૂંક સમયમાં જ બંને કોલેજ કેમ્પસમાં મિત્રો બની ગયા. ધીરે ધીરે આ મિત્રતા પ્રેમમાં બદલાઈ ગઈ. કલ્પના અને જેપીના થોડા વર્ષો પછી 2 ડિસેમ્બર 1983ના રોજ સાદા સમારંભમાં લગ્ન થયા. બાદમાં કલ્પના પણ અમેરિકાની નાગરિક બની હતી.

બીજી વખત પરીક્ષા આપ્યા બાદ નાસામાં પસંદગી થઇ

પ્રથમ વખત અરજી કરવા પર, કલ્પના નાસામાં પસંદ થઈ શકી ન હતી. તેણે બીજા પ્રયાસમાં લેખિત પરીક્ષા પાસ કરી. તેને ઈન્ટરવ્યુ માટે બોલાવવામાં આવ્યો અને આખરે તેને ત્યાં નોકરી મળી ગઈ હતી.

માર્ચ 1995માં કલ્પના હ્યુસ્ટનમાં જોહ્ન્સન સ્પેસ સેન્ટર ખાતે નાસાના અવકાશયાત્રી તાલીમ શિબિરમાં જોડાઈ, અને તે પછી, કલ્પનાએ 19 નવેમ્બર 1997ના રોજ તેની પ્રથમ ઉડાન ભરી. કલ્પનાએ 16 જાન્યુઆરી 2003ના રોજ તેની બીજી ઉડાન ભરી હતી. 16 દિવસનું મિશન 1 ફેબ્રુઆરી, 2003ના રોજ સમાપ્ત થવાનું હતું. પરંતુ પૃથ્વી પર પાછા ફરતી વખતે આ અવકાશયાન ક્રેશ થયું અને કલ્પના સહિત અન્ય અવકાશયાત્રીઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા.

English summary

Kalpana Chawla, the first woman astronaut, named herself