કેટલો પ્રભાવી છે ભારતીય પાસપોર્ટ? કેવી રીતે થાય છે રેન્કિંગ? જાણો

Published: Friday, July 21, 2023, 9:36 [IST]

લંડનના હેનલી પાસપોર્ટ ઈન્ડેક્સ દ્વારા 18 જુલાઈ 2023ના રોજ પાસપોર્ટ રેન્કિંગ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. તેના અનુસાર સિંગાપોરનો પાસપોર્ટ વિશ્વનો સૌથી શક્તિશાળી પાસપોર્ટ છે. હવે સિંગાપોરે છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ટોચ પર રહેલા જાપાનને પાછળ છોડી દીધું છે. નવી રેન્કિંગ અનુસાર, સિંગાપોરના પાસપોર્ટ ધારકોને 192 દેશોમાં વિઝા-મુક્ત મુસાફરી કરવાની છૂટ છે.

જ્યારે ભારતનો પાસપોર્ટ 103 દેશોની યાદીમાં 80માં સ્થાને છે. જોકે, વર્ષ 2023માં ભારતના રેન્કિંગમાં પાંચ સ્થાનનો સુધારો જોવા મળ્યો છે. હેનલી પાસપોર્ટ ઈન્ડેક્સની નવી રેન્કિંગમાં ભારત, ટોગો અને સેનેગલને 80મું સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. ઈન્ડેક્સ અનુસાર, ભારત, ટોગો અને સેનેગલના પાસપોર્ટ ધારકોને 57 દેશોમાં વિઝા-મુક્ત મુસાફરી કરવાની છૂટ છે.

રેન્કિંગ કેવી રીતે નક્કી થાય છે?

કોઈપણ દેશના પાસપોર્ટની મજબૂતાઈ તેના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે કે તે દેશના નાગરિકો વિઝા વગર કેટલા દેશોની મુસાફરી કરી શકે છે? ઘણા દેશો તેમના મિત્ર દેશોના નાગરિકોને વિઝા ઓન અરાઈવલ સુવિધા પણ આપે છે.

આવી સ્થિતિમાં જે દેશનો પાસપોર્ટ વધુ દેશોમાં વિઝા વિના મુસાફરી કરવાની સુવિધા આપે છે, તે દેશનો પાસપોર્ટ વિશ્વમાં વધુ શક્તિશાળી હોવાનું કહેવાય છે.

ભારતના રેન્કિંગ પર કેવી અસર પડી રહી છે?

વિઝા નિયમો: કેટલાક દેશોએ ભારતીય પાસપોર્ટ ધારકો માટે કડક વિઝા નિયમો અપનાવ્યા છે. આના ઘણા કારણો છે. જેમ કે યુએસ સરકારે H-1B વિઝા જારી કર્યા છે. આ વિઝા એવા લોકો માટે હતા જેઓ ત્યાં કામ કરવા જાય છે. આ વિઝા મેળવવા માટે ભારત સહિત અન્ય દેશોના પાસપોર્ટ ધારકોને ઘણો પરસેવો પાડવો પડે છે. આ નોન-ઇમિગ્રન્ટ વિઝા છે. જેમાં ઘણા કડક નિયમો અને શરતો છે.

એ જ રીતે બ્રિટને પણ ઇમિગ્રેશન કાયદા (વિઝા નિયમો)માં સુધારો કર્યો છે, જેના કારણે કામદારોને વિઝા મેળવવામાં મુશ્કેલી પડે છે. જ્યારે ઓસ્ટ્રેલિયાએ પણ ટેકનિકલ લોકોને એન્ટ્રી આપવા માટે ભારતને ધ્યાનમાં રાખીને નવા નિયમો બનાવ્યા છે. આ મર્યાદિત વિઝા પ્રતિબંધો પાસપોર્ટ રેન્કિંગને પણ અસર કરે છે.

વસ્તી: વસ્તી પાસપોર્ટ રેન્કિંગને પણ પાતળી કરી શકે છે. એક અંદાજ મુજબ, તહેવારોની સિઝનમાં ભારતમાંથી દરરોજ લગભગ 20,000 વિઝા માટે અરજીઓ આવે છે. ક્લિયરન્સ ઘણો સમય લે છે. જેના કારણે મોટો બેકલોક સર્જાયો છે. જેની સીધી અસર ભારતના પાસપોર્ટ રેન્કિંગ પર પડે છે.

દ્વિપક્ષીય સંબંધો: બંને દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધો કેવા છે? આ સંબંધ વિઝા નીતિઓ અને મુસાફરી વિશેષાધિકારો નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. દેશમાં વધી રહેલા આંતરિક વિખવાદો, રાજકીય તણાવ અને ઘરેલુ સંઘર્ષને કારણે વિઝા નિયમો પણ પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે.

આર્થિક પાસું: આર્થિક તાકાત અને સ્થિરતા કોઈપણ દેશના પાસપોર્ટ રેન્કિંગને અસર કરે છે. મજબૂત રાજદ્વારી સંબંધો, રોકાણમાં વધારો અને ઉચ્ચ વૈશ્વિક પ્રભાવ જેવા પરિબળોને કારણે શ્રીમંત દેશો પાસે પાસપોર્ટ રેન્કિંગ વધુ અનુકૂળ હોય છે.

સૌથી મજબૂત પાસપોર્ટ વિશે વાત કરીએ તો, સિંગાપોરની માથાદીઠ આવક લગભગ $82,807.65 (₹67,95,324.11) છે. જ્યારે ભારતની માથાદીઠ આવક માત્ર $2601 (₹2,13,472.39) છે. માથાદીઠ આવક અને આર્થિક વૃદ્ધિ પણ ભારતના પાસપોર્ટને નીચે ધકેલવાનું એક કારણ છે.

સુરક્ષા કારણો: વૈશ્વિક સુરક્ષા ચિંતાઓ અને સંભવિત જોખમોની ધારણા પણ દેશના પાસપોર્ટના રેન્કિંગને અસર કરે છે. અન્ય દેશો તેમના પાસપોર્ટ ધારકો માટે કડક વિઝા આવશ્યકતાઓ અથવા મુસાફરી પર મર્યાદા લાદે છે જો કોઈ દેશને સુરક્ષા જોખમ માનવામાં આવે છે.

સમાનતાનો અભાવ: જ્યારે કોઈ દેશ તેના નાગરિકો સાથે સમાન વર્તન કરતું નથી ત્યારે પાસપોર્ટ રેન્કિંગને પણ અસર થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, વિશ્વભરના દેશો માટે રશિયા, ચીન અને ઉત્તર કોરિયા માટે વિઝા મેળવવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. આવી સ્થિતિમાં જો ભારત પણ આ દેશોના પાસપોર્ટ ધારકો સાથે આવું કરવાનું શરૂ કરશે તો તેની અસર ભારતના વૈશ્વિક પાસપોર્ટ રેન્કિંગ પર પડશે.

તમને જણાવી દઈએ કે હેનલી પાસપોર્ટ ઇન્ડેક્સ વર્ષ 2006થી શરૂ થયો હતો. ઇન્ડેક્સની શરૂઆત ડૉ. ક્રિશ્ચિયન કેલિન (હેનલી એન્ડ પાર્ટનર્સનાં અધ્યક્ષ) દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ ઈન્ડેક્સ ઈન્ટરનેશનલ એર ટ્રાન્સપોર્ટ એસોસિએશન (IATA) દ્વારા આપવામાં આવેલા ડેટાના વિશ્લેષણ પર આધારિત છે.

વિશ્વના 10 સૌથી શક્તિશાળી પાસપોર્ટ ધરાવતા દેશોના નામ જણાવો?

સિંગાપોર 192
જર્મની, ઇટાલી, સ્પેન 190
ઓસ્ટ્રિયા, ફિનલેન્ડ, ફ્રાન્સ, જાપાન, લક્ઝમબર્ગ, દક્ષિણ કોરિયા, સ્વીડન 189
ડેનમાર્ક, આયર્લેન્ડ, નેધરલેન્ડ, યુકે 188
બેલ્જિયમ, ચેક રિપબ્લિક, માલ્ટા, ન્યુઝીલેન્ડ, નોર્વે, પોર્ટુગલ, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ 187
ઓસ્ટ્રેલિયા, હંગેરી, પોલેન્ડ 186
કેનેડા, ગ્રીસ 185
અમેરિકા, લુથાનિયા 184
લાતવિયા, સ્લોવેકિયા, સ્લોવેનિયા 183
એસ્ટોનિયા, આઇસલેન્ડ 182