શ્રાવણમાં શિવલિંગ પર ચઢાવાય છે કાંવડ યાત્રા દરમિયાન લાવવામાં આવેલુ ગંગાજળ

કાંવડ યાત્રા પૂર્ણિમા કેલેન્ડર પર આધારિત શ્રવણ મહિનાના પ્રથમ દિવસે પ્રતિપદાથી શરૂ થાય છે. યાત્રાની શરૂઆત એ મંદિરથી જ્યાં ભગવાન શિવને અર્પણ કરવામાં આવે છે ત્યાંથી ગંગા જળ લાવવામાં આવે છે તેના અંતર પર નિર્ભર છે. કાવડીઓએ શ્રાવણ શિવરાત્રીના દિવસ સુધી આ અંતર પગપાળા જ કાપવાનું હોય છે.

આ વખતે શ્રાવણ મહિનો 4 જુલાઇથી શરૂ થયો છે અને તે 31 ઓગસ્ટે પૂરો થશે. આવી સ્થિતિમાં, આ વખતે શિવભક્તો લગભગ બે મહિના સુધી તેમના ઇષ્ટદેવની પૂજા કરશે. શિવરાત્રિ પર 15 જુલાઈના રોજ ભક્તો શિવલિંગ પર ગંગા જળ ચઢાવશે. જળ અર્પણ કરવાનો શુભ સમય 15મી જુલાઈના રોજ રાત્રે 8:32 વાગ્યાથી શરૂ થશે અને 16મી જુલાઈના રોજ રાત્રે 10:08 વાગ્યા સુધી ચાલશે.

શ્રાવણમાં આ દિવસે ચઢાવો ગંગા જળ

• 15 જુલાઈ, શનિવાર શિવરાત્રિ, પ્રદોષ વ્રતના દિવસે ભગવાન શિવ અને શંકરની પૂજા કરવાની વિધિ છે.
• શિવરાત્રી પ્રથમ પ્રહર પૂજા સમય - સાંજે 7:21થી 9:54 સુધી
• બીજી પ્રહર પૂજાનો સમય - રાત્રે 9:54થી 12:27 સુધી
• તૃતીયા પ્રહર પૂજા સમય - 16 જુલાઈના રોજ બપોરે 12:27થી 3 વાગ્યા સુધી
• ચોથા પ્રહર પૂજાનો સમય - સવારે 3થી 5:33
• આ સિવાય 30 જુલાઈ રવિવાર, પ્રદોષ વ્રત, 13 ઓગસ્ટ પ્રદોષ વ્રત, 14 ઓગસ્ટ સોમવાર, શિવરાત્રી અને 28 ઓગસ્ટ સોમવારના રોજ પ્રદોષ વ્રત વિશેષ પૂજા થશે.

નદી કે તળાવનું પાણી બે મટકીમાં ભરીને ત્રણ વાંસની લાકડીઓ પર એકસાથે બાંધીને લાંબા વાંસના થાંભલા સાથે બાંધવામાં આવે છે. આ સ્થિતિમાં આકાર સ્કેલ જેવો થઈ જાય છે. આજકાલ તાંબાના વાસણમાં પાણી ભરીને ખભા પર લટકાવીને મુસાફરી કરવામાં આવે છે. પ્રવાસ કરનારાઓને કાંવડીયા કહેવાય છે. કંવરિયાઓ આ પાણી લઈને નજીકના કે દૂરના કોઈપણ શિવ મંદિરમાં તે પાણીથી શિવલિંગનો જલાભિષેક કરે છે.

ખભા પર કાંવડ લઈને, ભગવા વસ્ત્રો પહેરીને, કમરે લપેટીને અને માથા પર પાટો બાંધીને, ખુલ્લા પગે ચાલનારા આ ભક્તો દેવાધિદેવ શિવની ભક્તિ કરે છે. 'હર-હર મહાદેવ, બમ-બમ ભોલે બમ' સાથે, સાવનનો મહિનો શરૂ થતાં જ આ ભીડ આપોઆપ ખસવા માંડે છે.

શરૂઆતથી પૂર્ણ થવા સુધીની યાત્રા પગપાળા જ આવરી લેવામાં આવે છે. આ પહેલા અને પછીની યાત્રા વાહન વગેરે દ્વારા કરી શકાય છે. કાવડ યાત્રાના નિયમો કડક છે, જે લોકો આ નિયમોનું પાલન નથી કરતા તેમની યાત્રા અધૂરી માનવામાં આવે છે. આ સિવાય પણ તેમને ઘણી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે.

કાવડ યાત્રા દરમિયાન કોઈપણ પ્રકારના નશાના સેવન પર પ્રતિબંધ છે. આ સિવાય માંસાહારી ખોરાક ખાવાની પણ મનાઈ છે. યાત્રા દરમિયાન કાવડને જમીન પર ન રાખવા જોઈએ. જો તમે કોઈ ઈચ્છા પૂરી કર્યા પછી મુસાફરી કરી રહ્યા છો, તો તે ઈચ્છા અનુસાર મુસાફરી કરવાનો કાયદો છે.

યાત્રા કરવાથી વ્યક્તિના જીવનમાં સરળતા આવે છે અને તેની બધી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે. કાવડ યાત્રા એક ધાર્મિક અને ભાવનાત્મક અનુષ્ઠાન છે, જેમાં અનુષ્ઠાનના જટિલ નિયમોની જગ્યાએ લાગણી પ્રવર્તે છે, જેના પરિણામે આ ભક્તિના કારણે મહાદેવજીની કૃપા જલ્દી પ્રાપ્ત થાય તેવી સ્થિતિ સર્જાય છે. આ યાત્રા-કાર્ય વ્યક્તિને પોતાનાથી, દેશને અને દેશવાસીઓને પરિચિત કરાવે છે. મહાદેવ પ્રત્યે ભક્તિ દર્શાવવાની આ એક અનોખી રીત છે.

ચાર પ્રકારની હોય છે કાવડ યાત્રા

કાવડ યાત્રા પગપાળા નીકળી હતી, પરંતુ સમય અને અનુકૂળતા પ્રમાણે કાવડ યાત્રાના અનેક પ્રકાર અને નિયમો બની ગયા. હાલમાં ચાર પ્રકારની કાવડ યાત્રાનો ટ્રેન્ડ છે.

ખડી કાવડ - આ યાત્રામાં ભક્તો પોતાના ખભા પર કાવડ લઈને પગપાળા મુસાફરી કરતી વખતે ગંગા જળ લેવા જાય છે. તેના નિયમો ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. આ કાવડને ન તો જમીન પર રાખવામાં આવે છે અને ન તો તેને ક્યાંય લટકાવવામાં આવે છે. કાવડીયાને જમવાનું કે આરામ કરવો હોય તો કાં તો તે કાવડીયાને સ્ટેન્ડમાં રાખે અથવા બીજા કાવડીયાને પકડાવે.

ઝાંકી વાળી કાવડ યાત્રા - સમય પ્રમાણે આજકાલ ભક્તો પણ ઝાંકી વાળી કાવડ યાત્રા કાઢે છે. આ પ્રવાસ દરમિયાન કાવડીયાઓ એક ઝાંકી લઇને યાત્રા કરે છે. તેઓ શિવની મૂર્તિને ટ્રક, જીપ અથવા ખુલ્લી ગાડી અને ટ્રેક્ટરમાં લઈ જાય છે, ભજન ગાતા હોય છે અથવા ડીજે સાથે હોય છે. આ દરમિયાન, શિવભક્તો ભગવાન શિવની મૂર્તિને શણગારે છે અને કાવડ યાત્રા કાઢે છે, સ્તોત્રો અને ધાર્મિક ગીતો પર નૃત્ય કરે છે.

ડાક કાવડ - આ ઝાંકી કાવડ જેવું જ છે. આમાં પણ ભોલેનાથની સુશોભિત મૂર્તિને કારમાં રાખવામાં આવે છે અને ભક્તો ભજન ગાતા નાચતા જાય છે. પરંતુ જ્યારે મંદિરથી 36 કે 24 કલાકનું અંતર રહે છે ત્યારે કાવડીયાઓ કાવડમાં પાણી લઈને દોડે છે. આવી સ્થિતિમાં, દોડતી વખતે કાવડને લઈ જવું ખૂબ મુશ્કેલ છે. આ માટે કાવડીયાઓ અગાઉથી સંકલ્પ કરે છે.

દાંડી કાવડ યાત્રા - આ યાત્રાને સૌથી મુશ્કેલ યાત્રા માનવામાં આવે છે, કારણ કે જ્યારે શિવ ભક્તો નદીના કિનારેથી યાત્રાની શરૂઆત કરે છે, ત્યારે તેઓ દંડવતમાં એટલે કે નીચે પડીને યાત્રા પૂર્ણ કરે છે. જેના કારણે આ યાત્રામાં ક્યારેક મહિનાઓ પણ લાગી જાય છે.

English summary

Ganga water brought during the Kanvad Yatra is offered to the Shivling in Shravan