કર્ણાટકમાં ભાજપ-જેડીએસનું ગઠબંધન કેટલું કારગર?

થોડા દિવસો પહેલા જ કર્ણાટકના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને ભાજપના દિગ્ગજ નેતા યેદિયુરપ્પાએ ખુલાસો કર્યો હતો કે જેડીએસ અને બીજેપી વચ્ચે ગઠબંધનને લઈને વાતચીત ચાલી રહી છે અને તેને ટૂંક સમયમાં અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવી શકે છે. આખરે, શુક્રવારે, દિલ્હીમાં અમિત શાહની હાજરીમાં, કુમારસ્વામીએ સ્વીકાર્યું કે તેમની પાર્ટી હવે એનડીએનો ભાગ છે અને આગામી લોકસભા ચૂંટણી ભાજપ સાથે લડશે.

હાલમાં બંને પક્ષો વચ્ચે બેઠકોને લઈને કોઈ ઔપચારિક જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. જો કે, એવા અહેવાલ છે કે જેડીએસે કર્ણાટકની માંડ્યા, હાસન, બેંગલુરુ (ગ્રામીણ) અને ચિકબલ્લાપુર લોકસભા બેઠકોની સાથે વિધાન પરિષદની બે બેઠકો અથવા રાજ્યસભાની એક બેઠકની માંગ ભાજપ સમક્ષ મૂકી છે. ભાજપના સૂત્રોનું કહેવું છે કે અમિત શાહે જેડીએસને ચાર લોકસભા અને એક વિધાન પરિષદની બેઠક આપવાનું આશ્વાસન આપ્યું છે.

નોંધનીય છે કે 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં JDSએ માત્ર હસન સીટ જીતી હતી, જ્યાંથી એચડી દેવગૌડાના પૌત્ર પ્રજ્વલ રેવન્ના ચૂંટણી જીત્યા હતા, પરંતુ 1 સપ્ટેમ્બરના રોજ કર્ણાટક હાઈકોર્ટે તેમને એફિડેવિટમાં ખોટી માહિતી આપી હોવાના આરોપસર, તેમનું સંસદ સભ્યપદ રદ કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રજ્વલનું સાંસદ પદ રદ થયા બાદ હવે લોકસભામાં જેડીએસનો કોઈ સાંસદ નથી. 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં JDSને 9.67% વોટ અને એક સીટ મળી હતી.

વાસ્તવમાં જનતા દળને કર્ણાટકની પ્રાદેશિક પાર્ટી તરીકે સેક્યુલર કહેવાને બદલે જેડીએસને દક્ષિણ કર્ણાટક સુધી મર્યાદિત પાર્ટી કહી શકાય. આ વિસ્તાર જૂના મૈસૂર તરીકે ઓળખાય છે. આ વિસ્તારમાં હસન, મંડ્યા, રામનગરા, તુમકુરુ, મૈસુર અને અન્ય દક્ષિણી જિલ્લાઓનો સમાવેશ થાય છે. જેડીએસનો અહીં પ્રભાવ છે પરંતુ છેલ્લી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં અહીંના મતદારો કોંગ્રેસ સાથે ગયા હતા.

કર્ણાટક વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસની જંગી જીતનું કારણ એ પણ હતું કે દક્ષિણ કર્ણાટકમાં ભાજપના પરંપરાગત લિંગાયત મતદારો અને જેડીએસના પરંપરાગત મુસ્લિમ મતદારો મોટી સંખ્યામાં કોંગ્રેસની સાથે ગયા હતા. કોંગ્રેસના 34 લિંગાયત ધારાસભ્યો ચૂંટણી જીત્યા છે. 30 વર્ષમાં પહેલીવાર કર્ણાટકમાં કોંગ્રેસના આટલા લિંગાયત ધારાસભ્યો જીત્યા છે. કર્ણાટક વિધાનસભા ચૂંટણીમાં આ વખતે કોંગ્રેસે ભાજપ પાસેથી 53 બેઠકો છીનવી લીધી છે અને 59 બેઠકો બચાવી છે. કોંગ્રેસને 43 ટકા વોટ મળ્યા હતા. વોટ શેરની દ્રષ્ટિએ 1989 પછી કોંગ્રેસની આ સૌથી મોટી જીત છે. ભાજપનું ખરાબ પ્રદર્શન એવું હતું કે કર્ણાટક જેવા મજબૂત ગઢમાં પણ 31 બેઠકો પર ભાજપની ડિપોઝીટ જપ્ત થઈ હતી.

2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપે 51.75 ટકા મતો સાથે કર્ણાટકમાં 25 બેઠકો જીતી હતી. ગઠબંધનમાં હોવા છતાં કોંગ્રેસ અને જેડીએસને એક-એક સીટથી સંતોષ માનવો પડ્યો હતો. 2019ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભલે ભાજપે 25 બેઠકો જીતી હતી, પરંતુ જો 2023ની કર્ણાટક વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં લોકસભાની બેઠકોની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો કોંગ્રેસ 18 લોકસભા બેઠકો પર આગળ હતી અને ભાજપ માત્ર 8 બેઠકો પર જ આગળ હતું. વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામોના આધારે હસન અને તુમકુરુ જેડીએસમાં જાય તો નવાઇ નહીં.

ભાજપ અને જેડીએસ અગાઉ પણ ગઠબંધન કરી ચૂક્યા છે. 2004ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોઈને સ્પષ્ટ બહુમતિ નહોતી મળી, કોંગ્રેસ અને જેડીએસે સાથે મળી સરકાર બનાવી અને ધરમ સિંહ મુખ્યમંત્રી બન્યા, પરંતુ 2006માં જેડીએસે ગઠબંધન તોડી ભાજપ સાથે મળીને સરકાર બનાવી લીધી. કુમારસ્વામી મુખ્યમંત્રી બન્યા. પરંતુ દોઢ વર્ષ પછી ભાજપને મુખ્યમંત્રી પદ સોંપવાનું જેડીએસે વચન નિભાવ્યું નહીં અને ગઠબંધન તોડી નાખ્યું હતું, જેને પગે કર્ણાટકમાં ફરી વિધાનસભા ચૂંટણી યોજવી પડી હતી.

ત્યારે જેડીએસ અને ભાજપ બંને જાણે છે કે તેઓએ હાથ મિલાવ્યા છે, દિલ નહીં. આવી સ્થિતિમાં તકવાદનું આ ગઠબંધન ક્યાં સુધી ચાલે છે તે તો આવનારો સમય જ કહેશે, પરંતુ બંનેના એકસાથે આવવાથી એક વાત સાબિત થઈ છે કે ભાજપ મોદીની લોકપ્રિયતા અંગે ગમે તેટલા દાવા કરે, કર્ણાટકમાં કોંગ્રેસનો ડર સતાવી રહ્યો છે.

દેવગૌડા પરિવાર સામે આવકથી વધુ સંપત્તિ અને કુમારસ્વામી સામે મુખ્યમંત્રી રહેતાં ભ્રષ્ટાચારના અનેક કેસ પેન્ડિંગ છે. એવામાં જેડીએસ પાસે ભાજપ સાથે જવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ પણ નહોતો બચ્યો.

English summary

How effective is the BJP-JDS alliance in Karnataka?