હિન્દુ ધર્મમાં મંદીરોની કેમ કરવામાં આવે છે પરિક્રમા? આ છે કારણ

Updated: Wednesday, August 30, 2023, 14:39 [IST]

સનાતન ધર્મમાં મંદિરો અને તેમની સાથે જોડાયેલી પરંપરાઓનું શાસ્ત્રો અને ધાર્મિક ગ્રંથોમાં ખૂબ જ વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. તમને જણાવી દઈએ કે પ્રાચીન સમયથી લોકો પોતાની આસ્થા વ્યક્ત કરવા અને ભગવાનના આશીર્વાદ મેળવવા માટે મંદિરમાં જાય છે.

ભારતમાં આવા ઘણા મંદિરો છે, જેનું આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિકોણથી વિશેષ મહત્વ છે અને તેનાથી સંબંધિત ઘણી વાર્તાઓ પણ લોકપ્રિય છે. આ સાથે મંદિર સાથે જોડાયેલી કેટલીક પરંપરાઓનો પણ શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જેમાં દેવી-દેવતાઓની પરિક્રમાનું ઘણું મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.

આજે આપણે આ વિષય પર વાત કરીશું અને જાણીશું કે હિંદુ ધર્મમાં પરિક્રમા શા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે અને તેની પાછળનું આધ્યાત્મિક અને વૈજ્ઞાનિક કારણ શું છે? પરંતુ તે પહેલા આપણે જાણી લેવું જોઈએ કે આપણે મંદિરમાં શા માટે જવું જોઈએ?

મંદિર શબ્દનો અર્થ થાય છે મનથી દૂરની જગ્યા, એટલે કે એક પવિત્ર સ્થળ જ્યાં મન અને ધ્યાન આધ્યાત્મિકતા સિવાય બીજી કોઈ વસ્તુ તરફ ન જવું જોઈએ. મંદિરને આલય પણ કહી શકાય, જેમ કે શિવાલય, જિનાલય વગેરે. જ્યારે આપણે મંદિરમાં જઈએ છીએ ત્યારે આપણું મન આનંદ, વિલાસ, વાસના, ધન, ક્રોધ વગેરેથી દૂર થઈ જાય છે.

અહીં વ્યક્તિને આધ્યાત્મિક ઉર્જા મળે છે અને મન શાંત રહે છે. પ્રાચીન કાળથી મંદિરોની રચના વાસ્તુશાસ્ત્ર અનુસાર કરવામાં આવી રહી છે. તેથી, અહીં આવવાથી, વ્યક્તિ નકારાત્મક શક્તિઓથી પ્રભાવિત નથી થતી અને મન સીધા ભગવાન સાથે જોડાયેલું છે.

મંદિરમાં રહીને ભગવાનની પૂજા અને ધ્યાન કરવાથી પણ મનને આધ્યાત્મિક સંતોષ મળે છે અને તે ભગવાનની પૂજા માટે જરૂરી માનવામાં આવે છે. તમને જણાવી દઈએ કે પૂજા પછી શાસ્ત્રોમાં પરિક્રમાના ખાસ નિયમો પણ જણાવવામાં આવ્યા છે. ચાલો જાણીએ, શા માટે દેવતા કે મંદિરની પરિક્રમા કરવામાં આવે છે?

પૂજા કર્યા પછી આપણે દેવતા અથવા પૂજા સ્થાનની પરિક્રમા કરીએ છીએ. પરંતુ ઘણા લોકોના મનમાં એવો પ્રશ્ન પણ ઉઠે છે કે આપણે આવું કેમ કરીએ છીએ? તો જણાવી દઈએ કે દેવતાઓની પરંપરા પ્રાચીન સમયથી ચાલી આવે છે. તેની પાછળ ધાર્મિક અને વૈજ્ઞાનિક કારણો છુપાયેલા છે.

તમને જણાવી દઈએ કે પરિક્રમાને પ્રદક્ષિણા પણ કહેવામાં આવે છે. જેનો અર્થ થાય છે જમણી બાજુથી વળવું. કૃપા કરીને જણાવો કે જે દિશામાં ઘડિયાળ ફરે છે, માણસે તે જ દિશામાં પરિક્રમા કરવી જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ઉત્તરીય ગોળાર્ધમાંથી દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં જાય છે, ત્યારે તે વિશેષ કુદરતી શક્તિઓથી પ્રભાવિત થાય છે.

એવું માનવામાં આવે છે કે દેવસ્થાનની પરિક્રમા કરવાથી વ્યક્તિની અંદર રહેલી નકારાત્મક શક્તિઓ દૂર થઈ જાય છે અને દેવી-દેવતાઓની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. પરંતુ આ સાથે જોડાયેલી કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બાબતો જાણવી ખૂબ જ જરૂરી છે.

શાસ્ત્રોમાં જાણવામાં આવ્યું છે કે ભગવાન શિવની પૂર્ણ પરિક્રમા કરવામાં આવતી નથી. જલાભિષેક પછી જ્યાંથી નદી નીકળે છે તે સ્થળને પાર કરવાની મનાઈ છે. તેથી ભગવાન શિવની અર્ધ પરિક્રમા કરવાની પરંપરા છે. આમ કરવાથી ભગવાન શિવ પ્રસન્ન થાય છે અને સાધકને આશીર્વાદ આપે છે.

ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર ભગવાન ગણેશ બધા દેવતાઓમાં સૌથી પહેલા પૂજાય છે. આ સાથે શાસ્ત્રોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ભગવાન ગણેશની ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણા કરવી જોઈએ અને તેમ કરતી વખતે મનમાં પોતાની ઈચ્છાનું પુનરાવર્તન કરવું જોઈએ. આમ કરવાથી સાધકની તમામ મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.

ગોવર્ધન પર્વત ભગવાન કૃષ્ણની નગરી મથુરામાં આવેલો છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, ભગવાન શ્રી કૃષ્ણએ બાલ લીલામાં પોતાની નાની આંગળી પર ગોવર્ધન પર્વત ઉપાડીને બ્રજના લોકોને ઈન્દ્રદેવના ક્રોધથી બચાવ્યા હતા.

ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર મથુરામાં ગોવર્ધન પર્વતની પરિક્રમા કરવાથી સાધકને શક્તિ, બુદ્ધિ, જ્ઞાન અને સંપત્તિના આશીર્વાદ મળે છે. આ સમગ્ર પરિક્રમા 23 કિલોમીટરની છે અને તેને પૂર્ણ કરવામાં 5 થી 6 કલાકનો સમય લાગે છે.

નર્મદા પરિક્રમા અત્યાર સુધીની સૌથી લાંબી પરિક્રમા કહેવાય છે. જેનો વિસ્તાર 2,600 કિમી છે. આ યાત્રા યાત્રાધામ શહેરો અમરકંટક, ઓમકારેશ્વર અને ઉજ્જૈનથી શરૂ થાય છે અને અહીં સમાપ્ત થાય છે.

આ પરિક્રમા દરમિયાન અનેક તીર્થસ્થળોની મુલાકાત લેવાનો લહાવો મળે છે. ખાસ વાત એ છે કે નર્મદા પરિક્રમા 3 વર્ષ, 3 મહિના અને 13 દિવસમાં પૂર્ણ થાય છે. પરંતુ કેટલાક લોકો આ મુશ્કેલ પરિક્રમા માત્ર 108 દિવસમાં પૂર્ણ કરે છે.