Makar Sankranti 2024: 14 કે 15 જાન્યુઆરી, ક્યારે છે મકર સંક્રાંતિ? જાણો શુભ મુહૂર્ત, પૂજા વિધિ અને ઇતિહાસ

Makar Sankranti 2024: દર વર્ષે પોષ મહિનામાં સૂર્ય દેવ મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરવાની તિથિ પર મકર સંક્રાંતિ ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે સૂર્ય દેવની વિશેષ પૂજા-ઉપાસના કરવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં જણાવવામાં આવ્યા અનુસાર મકર સંક્રાંતિની તિથિ પર સૂર્ય દેવ ઉત્તરાયણ થાય છે.

સનાતન ધર્મમાં સૂર્યની ઉત્તરાયણનું વિશેષ મહત્વ છે. આ શુભ અવસર પર મોટી સંખ્યામાં ભક્તો ગંગા સહિત નજીકની નદી અને તળાવમાં શ્રદ્ધાથી ડૂબકી લગાવે છે. તેઓ પૂજા, જપ, તપ અને દાન પણ કરે છે.

પિતૃઓને મોક્ષ આપવા માટે વહેતા પાણીના પ્રવાહમાં તિલાંજલિ પણ કરવામાં આવે છે. આ ઉપાયને અનુસરવાથી વ્યક્તિ પોતાના પૂર્વજો પાસેથી આશીર્વાદ મેળવે છે. વર્ષ 2024માં મકરસંક્રાંતિની તારીખને લઈને લોકો દુવિધામાં છે.

સૂર્ય કરશે રાશિ પરિવર્તન - જ્યોતિષીઓ અનુસાર, 15 જાન્યુઆરીના રોજ (અંગ્રેજી કેલેન્ડર મુજબ) સવારે 02:43 કલાકે, સૂર્ય ભગવાન ધન રાશિમાંથી બહાર નીકળીને મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરશે. સૂર્ય ભગવાન મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે, તે દિવસે મકરસંક્રાંતિ ઉજવવામાં આવે છે. તેથી, વર્ષ 2024 માં, મકર સંક્રાંતિ 15 જાન્યુઆરીએ ઉજવવામાં આવશે.

મકરસંક્રાંતિની તારીખ - મકરસંક્રાંતિ પોષ મહિનાના શુક્લ પક્ષની પાંચમી તારીખે એટલે કે 15મી જાન્યુઆરીએ આવે છે. આ દિવસે, શુભ સમય સવારે 07:15 થી સાંજ 05:46 સુધીનો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન વ્યક્તિ પૂજા, જાપ અને દાન કરી શકે છે. આવા સમયે, મહા પુણ્ય કાળ સવારે 07.15 થી 09 કલાકે સુધી છે. આ સમયગાળામાં પૂજા અને દાન કરવાથી સૂર્ય ભગવાનની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.

પૂજા વિધિ - મકરસંક્રાંતિનો તહેવાર સમગ્ર દેશમાં ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે સૂર્યોદય પહેલા ઉઠીને ઘરની સફાઈ કરો. રોજિંદા કામમાંથી નિવૃત્ત થયા પછી ગંગાજળવાળા પાણીથી સ્નાન કરો. જો અનુકૂળ હોય, તો પવિત્ર નદી અથવા તળાવમાં સ્નાન કરો.

આ સમયે આચમન કરીને તમારી જાતને શુદ્ધ કરો. આ સાથે જ પીળા વસ્ત્રો પહેરો અને સૂર્યદેવને જળ અર્પણ કરો. આવા સમયે અંજલિમાં તલ લો અને તેને વહેતા પાણીના પ્રવાહમાં તરતા રાખો. આ પછી વિધિ પ્રમાણે સૂર્યદેવની પૂજા કરો.

પૂજા દરમિયાન સૂર્ય ચાલીસાનો પાઠ કરો. અંતમાં આરતી કરો અને સૂર્ય ભગવાનને સુખ, શાંતિ અને ધનની વૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરો. પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ આર્થિક સ્થિતિ પ્રમાણે દાન કરો.

ભારતીય જ્યોતિષશાસ્ત્ર અનુસાર, આ તહેવાર પિતા સૂર્ય અને પુત્ર શનિના મિલન તરીકે પણ ઉજવવામાં આવે છે. જ્યોતિષીય ગણતરીઓ અનુસાર, જ્યારે ધન રાશિમાં ગુરુની રાશિમાં ફરતો સૂર્ય મકર રાશિમાં એટલે કે શનિદેવમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે એવું માનવામાં આવે છે કે, આ દિવસે ભગવાન સૂર્ય સ્વયં તેમના પુત્ર શનિને મળવા તેમના ઘરે જાય છે. આ જ કારણ છે કે, આ ખાસ દિવસને મકરસંક્રાંતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

બીજી માન્યતા અનુસાર, મકરસંક્રાંતિના દિવસે ગંગાજી ભગીરથને અનુસરીને કપિલ મુનિના આશ્રમ દ્વારા સમુદ્રમાં ગયા હતા. કહેવાય છે કે, ગંગાને ધરતી પર લાવનાર ભગીરથે આ ખાસ દિવસે પોતાના પૂર્વજો માટે તર્પણ કર્યું હતું. તેમના તર્પણને સ્વીકાર્યા બાદ આ દિવસે ગંગા સમુદ્રમાં જોડાઈ ગઈ હતી.

મહાભારતના ભીષ્મ પિતામહે પોતાનો પ્રાણ છોડવા માટે સૂર્ય મકર રાશિમાં પ્રવેશવાની રાહ જોઈ હતી. સૂર્યની ઉત્તરાયણના સમયે જે આત્માઓ પોતાના શરીરનો ત્યાગ કરે છે અથવા મૃત્યુ પામે છે, તેઓ થોડા સમય માટે દેવલોકમાં જાય છે. જેના કારણે આત્મા પુનર્જન્મના ચક્રમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે અને આને મોક્ષ પ્રાપ્તિ પણ કહેવાય છે. તેથી આ તહેવાર ઉજવવા પાછળ પણ આ માન્યતા છે.

એવું કહેવાય છે કે, મકરસંક્રાંતિના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુએ તમામ અસુરોના માથા મંદાર પર્વતની નીચે દફનાવી દીધા હતા અને અસુરોનો અંત કરીને યુદ્ધના અંતની જાહેરાત કરી હતી. આમ આ દિવસને ખરાબીઓ અને નકારાત્મકતાના અંતનો દિવસ પણ માનવામાં આવે છે.

જ્યારે માતા યશોદાએ કૃષ્ણના જન્મ માટે વ્રત રાખ્યું હતું, ત્યારે સૂર્ય ભગવાન ઉત્તરાયણમાં પદાર્પણ કરી રહ્યા હતા અને તે દિવસે મકરસંક્રાંતિનો દિવસ હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે, મકરસંક્રાંતિના વ્રત રાખવાની પ્રથા પણ ત્યારથી શરૂ થઈ હતી.

નોંધ : આ માહિતી ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ ધારણાઓ અને માહિતી પર આધારિત છે. OneIndia Gujarati આ1 લેખ સંબંધિત કોઈપણ ઇનપુટ અથવા માહિતીની ચકાસણી કરતું નથી. કોઈપણ માહિતી અને ધારણાઓ પર કાર્ય કરતા પહેલા અથવા લાગુ કરતા પહેલા સંબંધિત નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

English summary

January 14 or 15, when is Makar Sankranti 2024? Know auspicious times, puja rituals and history