Vision 2020: ભારત કૃષિ અને ખાદ્ય સુરક્ષામાં કેટલું આત્મનિર્ભર બન્યું?

પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડો.એ.પી.જે.અબ્દુલ કલામે વિઝન -2020 માં આશા વ્યક્ત કરી હતી કે ભારત તેની જરૂરિયાતો અનુસાર 20 વર્ષ પહેલાં પૂરતી ખાદ્ય ચીજોનું ઉત્પાદન કરી શકશે. તેમણે કલ્પના કરી હતી કે ભારત એટલું ખાદ્ય પેદા કરશે કે જેથી તે તેના નાગરિકોને આરોગ્યપ્રદ ખોરાક પ્રદાન કરી શકે, તે એક મોટો ખાદ્ય નિકાસ કરનાર દેશ પણ બનશે. તેમણે વિચાર્યું હતું કે ભારત તમામ પ્રકારના અનાજ અને ડેરી ઉત્પાદનોનું સરપ્લસ ઉત્પાદનકરવામાં સક્ષમ હશે. તેમણે કલ્પના કરી હતી કે ભારત કૃષિ ક્ષેત્રે મૂલ્યવર્ધિત પાકનું ઉત્પાદન કરીને બીજી હરિયાળી ક્રાંતિ લાવી શકે છે, જેથી વધતી જતી સ્થાનિક જરૂરિયાતો તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય જરૂરિયાતોને પણ પહોંચી વળે. આજની તારીખમાં આપણે માની શકીએ કે ભારત આ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બની ગયું છે અને નિકાસના ક્ષેત્રમાં ઝડપથી આગળ વધવા માટે તૈયાર થઇ ચૂક્યું છે.

ખાદ્યાનની બાબતમાં દેશ આત્મનિર્ભર બની ગયો છે

આ વર્ષે 6 જુલાઇના રોજ એક કાર્યક્રમમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું હતું કે - "આજે દેશ આહારની બાબતમાં આત્મનિર્ભર છે, તેની પાછળ માત્ર ને માત્ર દેશના ખેડૂતોની સખત મહેનત છે. હવે આપણે ખેડૂતને પોષાકથી આગળ નિકાસકારો તરીકે જોઈ રહ્યાછે. તે અનાજ હોય, દૂધ હોય, ફળો અને શાકભાજી, મધ અથવા ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનો હોય, તે આપણી પાસે નિકાસની ઘણી સંભાવના છે; અને તેથી બજેટમાં કૃષિ ઉત્પાદનોના નિકાસ માટે માહોલ બનાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ફૂડ-પ્રોસેસિંગથી લઈને માર્કેટિંગ સુધીની આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવા પર રોકાણ વધાર્યું છે. "એટલે કે, કલામ સાહેબએ જે સ્વપ્ન જોયું હતું તે આ ક્ષેત્રમાં આપણે તે જ રસ્તે ચાલતા જોઈ રહ્યા છીએ.

ઘણી વસ્તુઓનું થઇ રહ્યું છે રેકોર્ડ ઉત્પાદન

ભારત ખાવા-પીવાની બાબતમાં ભારત આત્મનિર્ભર બન્યું, તેનું કારણ એ છે કે આજે આપણે ઘણાં અનાજ અને અનાજનાં રેકોર્ડ ઉત્પન્ન કરી શક્યાં છે. ઉદાહરણ તરીકે, ગયા નાણાકીય વર્ષમાં ભારતે 28.5 કરોડ ટન અનાજનું ઉત્પાદન કર્યું હતું. આ ઉપરાંત 31.1 કરોડ ટન ફળો અને શાકભાજી પણ ઉગાડવામાં આવી છે. જે અનાજ નોંધાયા છે તેમાં ચોખા - 11.57 કરોડ ટન, ઘઉં - 10.12 કરોડ ટન. આ ઉપરાંત, 2.33 કરોડ ટન દળ ,1.09 કરોડ ટન ચના અને 0.35 કરોડ ટન તુવર ઉપરાંત 3.15 કરોડ ટન તેલીબિયાનું ઉત્પાદન થયું છે. જ્યારે ગયા વર્ષે દેશમાં શેરડીનું ઉત્પાદન પણ 40.37 કરોડ ટન થયું હતું.

આ વસ્તુઓના ઉત્પાદનમાં પણ આગળ

બાગાયતી ઉત્પાદનોની વાત કરીએ તો, દેશમાં 2017-18માં 31.18 કરોડ ટનનું ઉત્પાદન નોંધાયું હતું. તે દરમિયાન, દેશમાં 17.63 કરોડ ટન દૂધનું ઉત્પાદન થયું હતું અને ત્યારે દેશમાં પ્રતિ વ્યક્તિ દરરોજ 375 ગ્રામ દૂધ ઉત્પન્ન થઇ રહ્યું હતું. 2017-18માં, જ દેશમાં લગભગ 95.2 અબજ ઇંડાનું ઉત્પાદન થયું હતું, જ્યારે 1.26 કરોડ ટન માછલીઓનું ઉત્પાદન થયું હતું.

ફૂડ-પ્રોસેસિંગમાં પણ કામ વધી રહ્યું છે

દેશમાં વધતા અનાજ અને અન્ય સંબંધિત ઉત્પાદનોના વધારાને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે મેગા ફૂડ પાર્ક યોજના હેઠળ 42 મેગા ફૂડ પાર્કના નિર્માણને મંજૂરી આપી છે. તેમાંથી 17 મેગા ફૂડ પાર્કમાં કામ પણ શરૂ થઈ ગયું છે. અનુમાન મુજબ ભારતીય ખાદ્ય અને છૂટક બજાર 2020 સુધીમાં 828.92 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી જશે. જ્યારે, ભારતીય ડેરી ઉદ્યોગ આવતા વર્ષ સુધીમાં 140 અબજ ડોલરથી બમણી થવાની સંભાવના છે. એક અનુમાન મુજબ, 2024 સુધીમાં, દેશના ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગમાં 90 લાખ રોજગાર પેદા થવાનો અંદાજ છે.

English summary

According to Dr. Kalam's vision, India has become self-sufficient in agriculture and food security in the last 20 years