કેન્યાએ અદાણી કરતા 50% વધુ કિંમતે ચીની કંપનીને આપ્યો એરપોર્ટ કોન્ટ્રાક્ટ

કેન્યાએ નૈરોબીના જોમો કેન્યાટા ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (JKIA) ના વિસ્તરણ અને આધુનિકીકરણ માટે ચાઇના કોમ્યુનિકેશન્સ કન્સ્ટ્રક્શન કંપની (CCCC) ને 2.9 બિલિયન યુએસ ડોલરનો કોન્ટ્રાક્ટ આપ્યો છે. આ નિર્ણય ભારતના અદાણી ગ્રુપ સાથે સૂચિત કરાર રદ થયાના લગભગ બે વર્ષ બાદ લેવાયો છે, જે મોટા પાયે ચીનના સમર્થનવાળા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ તરફ વાપસી દર્શાવે છે.

આ કોન્ટ્રાક્ટનું મૂલ્ય અદાણી ગ્રુપના સૂચિત એરપોર્ટ કન્સેશન (જે અંદાજે 2 બિલિયન યુએસ ડોલર હોવાનો અંદાજ હતો) કરતા આશરે 50 ટકા વધુ છે. રાજકીય વિરોધ, કાનૂની પડકારો અને જાહેર તપાસ વચ્ચે નવેમ્બર 2024 માં પ્રમુખ વિલિયમ રુટોની સરકાર દ્વારા અદાણીના પ્રસ્તાવને રદ કરવામાં આવ્યો હતો, તેમ સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું. કેન્યાએ શરૂઆતમાં આ પ્રોજેક્ટ પર અદાણી સાથે થોડા મહિનાઓ સુધી વાટાઘાટો કરી હતી. જો કે, યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટિસ દ્વારા આ જૂથ સામે ઉઠાવવામાં આવેલા લાંચના વૈશ્વિક આરોપો (જેને અદાણીએ નકારી કાઢ્યા હતા) વચ્ચે પ્રમુખ વિલિયમ રુટો પર વધતા દબાણને કારણે નવેમ્બર 2024 માં આ સોદો રદ કરવામાં આવ્યો હતો.

તાજેતરમાં, યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટિસે નિર્ણાયક પુરાવાના અભાવને ટાંકીને આ બાબત બંધ કરી દીધી છે, જે કાનૂની દ્રષ્ટિકોણથી આ પ્રકરણનો અંત લાવે છે. ચાઇનીઝ સરકારી માલિકીના કોન્ટ્રાક્ટરને આપવામાં આવેલ આ એવોર્ડ કેન્યાના સૌથી વ્યસ્ત એરપોર્ટને આધુનિક બનાવવાની લાંબા સમયથી વિલંબિત યોજનાઓને આગળ ધપાવે છે, જે તેની નિર્ધારિત ક્ષમતા કરતાં વધુ કાર્યરત છે અને પૂર્વ આફ્રિકાના અગ્રણી ઉડ્ડયન હબ તરીકે પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવા માટે કેન્યાની મહત્વાકાંક્ષાઓ માટે તેને નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે.

JKIA વિસ્તરણ એ 2045 સુધી લંબાયેલા 20-વર્ષના માસ્ટર પ્લાનનો એક ભાગ છે અને તેમાં રનવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, પેસેન્જર ટર્મિનલ, એરક્રાફ્ટ સ્ટેન્ડ, એક્સેસ રોડ અને સહાયક સુવિધાઓના અપગ્રેડેશનનો સમાવેશ થાય છે. કેન્યાની સરકારે જણાવ્યું છે કે એરપોર્ટે 2025 માં લગભગ 9 મિલિયન મુસાફરોને હેન્ડલ કર્યા હતા, જે વાર્ષિક આશરે 7.5 મિલિયન મુસાફરોની તેની ડિઝાઇન ક્ષમતા કરતાં વધુ છે.

અદાણીનો પ્રસ્તાવ કેન્યામાં તીવ્ર રાજકીય અને જાહેર ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો હતો, જેમાં વિવેચકોએ કન્સેશનની શરતો અને પ્રોજેક્ટની આસપાસની પારદર્શિતા સામે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. આ વિવાદ ભારતમાં પણ ફેલાયો હતો, જ્યાં વિપક્ષી રાજકારણીઓએ સરકાર અને આ ઉદ્યોગ જૂથ પરના હુમલાઓમાં આ સૂચિત વ્યવહારનો હવાલો આપ્યો હતો.

અદાણીની યોજના રદ થયા પછી, કેન્યા એરપોર્ટ અપગ્રેડ માટે નવી પ્રાપ્તિ પ્રક્રિયા (procurement process) અને સરકાર સમર્થિત ફાઇનાન્સિંગ મોડલ સાથે આગળ વધ્યું. રાષ્ટ્રપતિ વિલિયમ રુટોએ અગાઉ દેશના નેશનલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડ હેઠળ JKIA ના આધુનિકીકરણને પ્રાથમિકતા ધરાવતા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ તરીકે ઓળખાવ્યો હતો. આ ચાઇનીઝ એવોર્ડ કેન્યાના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેક્ટરમાં બેઇજિંગની લાંબા સમયથી રહેલી ભૂમિકાને વધુ મજબૂત બનાવે છે. CCCC અને તેની સંલગ્ન કંપનીઓએ અગાઉ નૈરોબી એક્સપ્રેસવે અને મોમ્બાસા-નૈરોબી સ્ટાન્ડર્ડ ગેજ રેલ્વે સહિતના મોટા પ્રોજેક્ટ્સમાં ભાગ લીધો છે.

આ ભૌગોલિક-રાજકીય વિવાદ અને અદાણીના સોદા પછી કેન્યાએ શા માટે વધુ રકમ ચૂકવીને ચીની કંપની પસંદ કરવી પડી, તેની વિસ્તૃત વિગતો તમે આ Kenya Airport Deal Analysis વીડિયો રિપોર્ટમાં જોઈ શકો છો જે સમગ્ર પરિસ્થિતિનું સચોટ વિશ્લેષણ પૂરું પાડે છે.