વિદેશ જવા માટે તૈયાર છે સક્કરબાગમાંથી શુદ્ધ નસ્લના એશિયાટિક સિંહો

પ્રાણીઓના સ્થાનાંતરણને લઈને વાટાઘાટો થઈ રહી હોવા છતાં, ચાંદીની અસ્તર એ છે કે ભારત અને વિદેશી પ્રાણી સંગ્રહાલય વચ્ચે પ્રાણી વિનિમય કાર્યક્રમો રોગચાળાના વિરામ બાદ ફરી શરૂ થયા છે.

રાજકોટ : યુરોપિયન એસોસિએશન ઑફ ઝૂઝ એન્ડ એક્વેરિયા (EAZA) તેમજ ઈરાનના પ્રાણી સંગ્રહાલય દ્વારા એશિયાટિક સિંહોની ઘણી જોડી મેળવવા માટે ભારતીય પ્રાણી સંગ્રહાલયના અધિકારીઓનો સંપર્ક કર્યા બાદ શુદ્ધ નસ્લના એશિયાટિક સિંહોના બંધક સંવર્ધન સાથે સક્કરબાગ ઝૂની સફળતાએ વધુ એક સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યું છે.

પ્રાણીઓના સ્થાનાંતરણને લઈને વાટાઘાટો થઈ રહી હોવા છતાં, ચાંદીની અસ્તર એ છે કે ભારત અને વિદેશી પ્રાણી સંગ્રહાલય વચ્ચે પ્રાણી વિનિમય કાર્યક્રમો રોગચાળાના વિરામ બાદ ફરી શરૂ થયા છે. ભારતે 1991થી અત્યાર સુધી વિદેશના પ્રાણી સંગ્રહાલયને 21 સિંહો આપ્યા છે.

છેલ્લા બે વર્ષમાં, જૂનાગઢના સક્કરબાગ પ્રાણી સંગ્રહાલયમાં એશિયાટીક સિંહોના ઘર છે, જેમાં કેપ્ટિવ બ્રીડિંગ પ્રોગ્રામ હેઠળ જાન્યુઆરી 2020 થી અત્યાર સુધીમાં 84 સિંહ બચ્ચાનો જન્મ થયો છે. ઝૂ ઓથોરિટીના વિશેષ પ્રયાસોને કારણે કેદમાં જન્મેલા બચ્ચાઓની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.

પ્રાણીઓના વિનિમય માટે સેન્ટ્રલ ઝૂ ઓથોરિટી (CZA) ની પરવાનગી સાથે, સક્કરબાગ પ્રાણી સંગ્રહાલય નિયમિતપણે ભારતના અન્ય પ્રાણી સંગ્રહાલયમાં સિંહોને મોકલે છે. તે શુદ્ધ નસ્લના બિલાડીઓનો એકમાત્ર સ્ત્રોત છે અને તેથી જ વિશ્વભરના પ્રાણી સંગ્રહાલયો ફક્ત આ પ્રાણી સંગ્રહાલયમાંથી સિંહના બચ્ચાઓની માગ કરે છે.

EAZA પાસે સમગ્ર યુરોપ અને મધ્ય પૂર્વમાં લગભગ 400 સભ્ય પ્રાણી સંગ્રહાલય છે અને તે આ તમામ પ્રાણીસંગ્રહાલયો માટે પ્રાણીઓની ખરીદી કરે છે. તે એ પણ સુનિશ્ચિત કરે છે કે, સભ્ય પ્રાણીસંગ્રહાલય પ્રાણીઓની પ્રજાતિઓની સંભાળ અને વસ્તી વ્યવસ્થાપનનું ઉચ્ચતમ ધોરણ જાળવી રાખે છે.

વરિષ્ઠ વન અધિકારીએ ચાલી રહેલા સંવાદોને સમર્થન આપતા જણાવ્યું હતું કે, EAZA એ તેમના સ્ટોકને સમૃદ્ધ બનાવવા માટે એશિયાટિક સિંહોની શુદ્ધ નસ્લની કેટલીક જોડી માટે CZA સાથે સંવાદ શરૂ કર્યો છે. CZA વિનિમય કાર્યક્રમ હેઠળ સિંહોના બદલામાં વિદેશી પ્રાણીઓ મેળવશે. સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે, ઈરાનમાં એક પ્રાણી સંગ્રહાલય પણ એશિયાટિક સિંહોની જોડી માટે ભારત સરકાર સાથે વાટાઘાટ કરી રહ્યું છે.

વન અધિકારીએ સમજાવ્યું હતું કે, EAZA અને વર્લ્ડ એસોસિએશન્સ ઑફ ઝૂસ એન્ડ એક્વેરિયમ્સ (WAZA) ન્યાયિક રીતે એશિયાટિક સિંહોના જનીન પૂલની જાળવણી કરે છે અને તેના માટે, તેમને શુદ્ધ સંવર્ધનની જરૂર છે. જો તેઓ વિશ્વભરના અન્ય કોઈપણ પ્રાણી સંગ્રહાલયમાંથી સિંહના બચ્ચા લે છે, તો એવી શક્યતાઓ છે કે તેઓ એશિયાટિક અને આફ્રિકન સિંહોના બચ્ચા ક્રોસ કરી શકે છે. જૂનાગઢમાં માત્ર સક્કરબાગ પ્રાણી સંગ્રહાલય જ એશિયાટિક સિંહોનો એકમાત્ર સ્ત્રોત છે અને તેથી આ સત્તાવાળાઓ જીન પૂલની શુદ્ધતા માટે અહીંથી સિંહો લેવાનું પસંદ કરે છે.

વન વિભાગના સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે, યુરોપિયન પ્રાણીસંગ્રહાલયો એશિયાટિક સિંહોના યોગ્ય સંવર્ધન અને સ્ટોક જાળવવાનું સૂત્ર ધરાવે છે. કારણ કે, આ લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓ છે અને બાદમાં તેમને જંગલમાં ફરીથી દાખલ કરવામાં આવે છે. આ ભવિષ્યમાં રોગચાળાના કિસ્સામાં સિંહની પ્રજાતિના સંપૂર્ણ નાશને અટકાવશે.

તાજેતરની વસ્તી ગણતરી અનુસાર, ગુજરાતના ચાર જિલ્લાઓ - ગીર સોમનાથ, જૂનાગઢ, અમરેલી અને ભાવનગરમાં લગભગ 674 એશિયાટિક સિંહો છે, જ્યારે મોટાભાગની જંગલી બિલાડીઓ પણ મહેસૂલ વિસ્તારોમાં વસવાટ કરે છે.

English summary

Pure bred Asiatic lions from Sakkarabag zoo ready to fly abroad.