Lok sabha Election 2024: 44 દિવસ સુધી ચાલશે ચૂંટણી, જાણો ચૂંટણીનો અત્યાર સુધીનો ઇતિહાસ

Lok sabha Election 2024: દેશમાં હાલ લોકસભા ચૂંટણી વચ્ચે રાજકારણમાં ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. 16 માર્ચના રોજ ચૂંટણી પંચ દ્વારા લોકસભા ચૂંટણી માટે કાર્યક્રમની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. 19 એપ્રિલથી 1 જૂન વચ્ચે દેશમાં સાત ચરણમાં ચૂંટણી યોજાશે.

દેશના ચૂંટણી ઇતિહાસનો આ સૌથી બીજો લાંબી ચાલનારી ચૂંટણી છે. 19 એપ્રિલથી શરૂ થઇ રહેલી મતદાનની પ્રક્રિયા 1 જૂન સુધી ચાલશે. આ રીતે મતદાન કરવામાં કુલ 44 દિવસનો સમય લાગશે.

પ્રથમ ચૂંટણી માટે લાગ્યો હતો ચાર મહિનાનો સમય - 1951-52 દરમિયાન ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં કુલ 120 દિવસનો સમય લાગ્યો હતો. હિમાચલ પ્રદેશના ચીની તહસીલના મતદારો 25 ઓક્ટોબર 1951ના રોજ મતદાન કરનાર દેશમાં પ્રથમ હતા. 25 ઓક્ટોબરે સવારે 6 વાગ્યે મતદાન શરૂ થયું હતું અને 27 ઓક્ટોબર સુધી ચાલ્યું હતું.

મહાસુ જિલ્લાના ચીની તાલુકાની સાથે, ચંબા જિલ્લાના પાંગી તાલુકામાં પણ મતદાન પ્રક્રિયા 25મી ઓક્ટોબરથી શરૂ થઈ હતી અને 2જી નવેમ્બર સુધી ચાલી હતી. આ દરમિયાન આ બંને તાલુકાઓના 20 હજાર મતદારોએ તેમના મતાધિકારનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ બે તાલુકાઓ સિવાય હિમાચલ પ્રદેશના બાકીના વિસ્તારોમાં 19 નવેમ્બરથી મતદાન પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે.

દેશના બાકીના મતદારોએ જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરી 1952માં મતદાન કર્યું હતું. 21 ફેબ્રુઆરી 1952ના રોજ છેલ્લા તબક્કાનું મતદાન થયું હતું. આ રીતે મતદાનની સમગ્ર પ્રક્રિયા 120 દિવસ સુધી ચાલી હતી.

બીજી સામાન્ય ચૂંટણીમાં ઓછો વિલંબ

લોકસભા ચૂંટણી 1957 : 1957ની લોકસભા ચૂંટણી માટે ચૂંટણી પંચ પહેલેથી જ તૈયાર હતું. હિમાચલ પ્રદેશ અને પંજાબની પહાડીઓમાં અમુક હિમાચ્છાદિત મતવિસ્તારોને બાદ કરતાં, બાકીના ભારતમાં 24 ફેબ્રુઆરીથી 15 માર્ચ, 1957ની વચ્ચે મતદાન પ્રક્રિયા 20 દિવસમાં પૂર્ણ થઈ હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 1962: દેશની ત્રીજી સામાન્ય ચૂંટણીમાં, લોકસભા અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓ માટે એક સાથે મતદાન થયું. 16 અને 25 ફેબ્રુઆરી, 1962 વચ્ચે મતદારોએ સૌથી વધુ મતદાન કર્યું હતું. એટલે કે ત્રીજી લોકસભાની ચૂંટણી દસ દિવસના સમયગાળામાં યોજાઈ હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 1967: ત્રીજી સામાન્ય ચૂંટણી સમયે 494 લોકસભા બેઠકો અસ્તિત્વમાં હતી, પરંતુ ચોથી સામાન્ય ચૂંટણીમાં આ સંખ્યા વધીને 520 થઈ ગઈ હતી. આ વખતે પણ લોકસભાની સાથે રાજ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી. 1967માં લોકસભા ચૂંટણીમાં મતદાન પ્રક્રિયા માત્ર સાત દિવસમાં પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 1971: પાંચમી લોકસભાની ચૂંટણીમાં 1 માર્ચ 1971 થી 6 માર્ચ 1971 દરમિયાન મતદાન થયું હતું. મોટાભાગે મતદાન છ દિવસમાં પૂર્ણ થયું હતું. કેરળમાં મતદાનની તારીખો 3 માર્ચ અને 6 માર્ચ, 1971 હતી, પરંતુ રાજ્યના બિન-રાજપત્રિત કર્મચારીઓ અને સરકારી શાળાના શિક્ષકોની હડતાળને કારણે, 6 માર્ચ અને 9 માર્ચ, 1971ના રોજ ચૂંટણીઓ યોજવી પડી હતી. આ રીતે નવ દિવસમાં મતદાન પૂર્ણ થયું હતું.

ઈમરજન્સી બાદ ચૂંટણી

લોકસભા ચૂંટણી 1977: 1971 પછીની આગામી લોકસભા ચૂંટણી ઈમરજન્સીના અંત પછી 1977માં યોજાઈ હતી. નવ રાજ્યો અને સાત કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં એક દિવસમાં, 11 રાજ્યો અને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં બે દિવસમાં અને બે રાજ્યોમાં ત્રણ દિવસમાં મતદાન પૂર્ણ થયું હતું. આ રીતે છઠ્ઠી લોકસભા ચૂંટણીમાં માત્ર છ દિવસમાં મતદાન થયું હતું.

લોકસભા ચૂંટણી 1980માં બે દિવસનું મતદાન, માત્ર ચાર દિવસનો સમયગાળો - 1980માં સાતમી લોકસભાની ચૂંટણી માત્ર બે દિવસમાં યોજાઈ હતી. આ પહેલો પ્રસંગ હતો, જ્યારે સમગ્ર દેશમાં માત્ર બે દિવસ મતદાન થવાનું હતું. સમગ્ર પ્રક્રિયાનો સમયગાળો માત્ર ચાર દિવસનો હતો. 17 સંસદીય મતવિસ્તારો સિવાયના તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 10 જાન્યુઆરી, 1980 પહેલાના સમયપત્રક મુજબ ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 1984માં આઠમી લોકસભા માટે ચૂંટણી યોજાઈ હતી. આ માટે 24 અને 27 ડિસેમ્બર 1984ના રોજ મતદાન થયું હતું. પંજાબ અને આસામમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિને કારણે મતદાન થયું ન હતું. આ ચૂંટણીઓ પાછળથી યોજાઈ હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 1989: નવમી લોકસભાની ચૂંટણી ઘણી રીતે અલગ હતી. અગાઉ 1988 માં, 61મો બંધારણીય સુધારો કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો હતો, જેણે મતદાનની ઉંમર 21 થી ઘટાડીને 18 વર્ષ કરી હતી. 22-26 નવેમ્બર 1989 વચ્ચે મતદાન થયું હતું. મતલબ કે મતદાન પ્રક્રિયા પાંચ દિવસ સુધી ચાલી હતી.

રાજીવની હત્યાના કારણે મતદાન મોકૂફ -

લોકસભા ચૂંટણી 1991: 10મી લોકસભા માટે 211 બેઠકો માટે 20 મે 1991ના રોજ મતદાન થયું હતું. દરમિયાન મદ્રાસ નજીક ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન રાજીવ ગાંધીની હત્યા કરવામાં આવી હતી. જેના કારણે બાકીનું મતદાન મોકૂફ રાખવામાં આવ્યું હતું. બાદમાં 12 જૂન અને 15 જૂન, 1991ના રોજ મતદાન થયું હતું. સુરક્ષાના કારણોસર ત્રણ રાજ્યોમાં મતદાન પાછળથી સ્થગિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ રીતે 27 દિવસમાં મતદાન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 1996 : 11મી લોકસભા માટે 1996માં ચૂંટણી યોજાઈ. 27 એપ્રિલ, 2 મે અને 7 મે 1996ના રોજ મતદાન થયું હતું. આ રીતે 21 દિવસ સુધી મતદાન પ્રક્રિયા ચાલુ રહી હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 1998: દેશમાં ચાર તબક્કામાં 12મી લોકસભા માટે મતદાન થયું. મતદાનની તારીખો 16, 22, 28 ફેબ્રુઆરી અને 7 માર્ચ 1998 હતી. 20 દિવસમાં મતદાન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 1999: 13મી લોકસભા માટે 1999માં ચૂંટણી યોજાઈ. 1999ની સામાન્ય ચૂંટણી માટે મતદાનની તારીખો 4 સપ્ટેમ્બર, 11 સપ્ટેમ્બર, 17 સપ્ટેમ્બર, 24 સપ્ટેમ્બર અને 1 ઓક્ટોબર 1999 હતી. આ વખતે મતદાન પ્રક્રિયા 28 દિવસ સુધી ચાલી હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 2004: 14મી લોકસભાની રચના માટે ચાર તબક્કામાં સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ. મતદાનની તારીખો એપ્રિલ 20, એપ્રિલ 26, મે 5, મે 10, 2004 હતી. 21 દિવસમાં મતદાન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 2009: ચૂંટણી પંચે 15મી લોકસભાની રચના માટે પાંચ તબક્કામાં સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજી હતી. મતદાનની તારીખો 16 એપ્રિલ, 22 એપ્રિલ, 23 એપ્રિલ, 30 એપ્રિલ, 7 મે અને 13 મે, 2009 હતી. આ રીતે 28 દિવસમાં મતદાન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 2014માં નવ તબક્કામાં ચૂંટણી - 16મી લોકસભાના સભ્યોને ચૂંટવા માટે સમગ્ર દેશમાં 7 એપ્રિલથી 12 મે 2014 સુધી નવ તબક્કામાં સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી. આ ચૂંટણી માટે મતદાનની તારીખો 07 એપ્રિલ, 09 એપ્રિલ, 10 એપ્રિલ, 11 એપ્રિલ, 12 એપ્રિલ, 17 એપ્રિલ, 24 એપ્રિલ, 30 એપ્રિલ, 07 મે અને 12 મે 2014 હતી. આ રીતે 2014ની લોકસભા ચૂંટણી 36 દિવસના સમયગાળામાં યોજાઈ હતી.

લોકસભા ચૂંટણી 2019 : ગત વખતે પણ સાત તબક્કામાં ચૂંટણી યોજાઈ હતી - 17મી લોકસભાની સામાન્ય ચૂંટણી 11 એપ્રિલથી 19 મે 2019 સુધી સાત તબક્કામાં યોજાઈ હતી. આ ચૂંટણી માટે મતદાનની તારીખો 11 એપ્રિલ, 18 એપ્રિલ, 23 એપ્રિલ, 29 એપ્રિલ, 06 મે અને 12 મે અને 19 મે 2019 હતી. આ રીતે, છેલ્લી વખત 39 દિવસના સમયગાળામાં સમગ્ર દેશમાં મતદાન થયું હતું. જોકે, ચૂંટણી દરમિયાન તમિલનાડુના વેલ્લોર સંસદીય મતવિસ્તારમાં મોટા પ્રમાણમાં ગેરકાયદેસર નાણાં જપ્ત થવાને કારણે આ બેઠક પર મતદાન મોકૂફ રાખવામાં આવ્યું હતું. વેલ્લોરમાં ઓગસ્ટ 2019માં મતદાન થયું હતું.

ઈતિહાસની બીજી સૌથી લાંબી ચૂંટણી - ચૂંટણી પંચે 16 માર્ચના રોજ લોકસભા ચૂંટણી 2024ની તારીખોની જાહેરાત કરી હતી. લોકસભાની ચૂંટણી 19 એપ્રિલથી સાત તબક્કામાં યોજાશે. 4 જૂનના રોજ મતગણતરી થશે. લોકસભા ચૂંટણીની સાથે 26 વિધાનસભા બેઠકો માટે પેટાચૂંટણી પણ યોજાશે. આ સાથે અરુણાચલ પ્રદેશ, સિક્કિમ, આંધ્ર પ્રદેશ અને ઓડિશામાં વિધાનસભા ચૂંટણી યોજાશે. આ રીતે 2024ની લોકસભા ચૂંટણી 44 દિવસના સમયગાળામાં યોજાશે. ઈતિહાસમાં આ બીજી સૌથી લાંબી ચૂંટણી છે.

લોકસભાનો કાર્યક્રમ

• પ્રથમ તબક્કોઃ 19 એપ્રિલે 21 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની 102 બેઠકો પર મતદાન થશે.
• બીજો તબક્કોઃ 26 એપ્રિલે 13 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની 89 બેઠકો પર મતદાન થશે.
• ત્રીજો તબક્કોઃ 7 મેના રોજ 12 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની 94 બેઠકો પર મતદાન થશે.
• ચોથો તબક્કો: 13 મેના રોજ 10 રાજ્યોની 96 બેઠકો પર મતદાન થશે.
• પાંચમો તબક્કો: 20 મેના રોજ આઠ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની 49 બેઠકો પર મતદાન થશે.
• છઠ્ઠો તબક્કોઃ સાત રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની 57 બેઠકો પર 25 મેના રોજ મતદાન થશે.
• સાતમો તબક્કોઃ આઠ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની 57 બેઠકો પર 1 જૂને મતદાન થશે.

English summary

Lok sabha Election 2024 will last for 44 days, know the history of the election so far