ISROએ Bahubali Rocketથી લોન્ચ કર્યો ભારતીય નેવીનો મજબૂત સેટેલાઈટ, જાણો ખાસિયત

What Is ISRO Bahubali Rocket: ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ISRO) એ આજે (2 નવેમ્બર, 2025, સાંજે 5:26 કલાકે) ઇતિહાસ રચ્યો છે. ISROના સૌથી શક્તિશાળી રોકેટ LVM3-M5 દ્વારા 4,410 કિલોગ્રામ વજનના કોમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટ CMS-03 ને સફળતાપૂર્વક જીઓસિન્ક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ (GTO) માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યો છે. આ ભારતીય જમીન પરથી GTO માં મોકલવામાં આવેલો સૌથી ભારે ઉપગ્રહ છે.

કારગિલ યુદ્ધના અનુભવોથી પ્રેરિત આ મિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય નૌસેના (Indian Navy) ની સંચાર ક્ષમતાઓને અનેક ગણી મજબૂત કરવાનો છે.

'બાહુબલી' રોકેટ (LVM3): ISROની આત્મનિર્ભરતાનું પ્રતીક

LVM3 (લોન્ચ વ્હીકલ માર્ક-3), જેને વૈજ્ઞાનિકો GSLV Mk III પણ કહે છે, તે તેની જબરદસ્ત વહન ક્ષમતા (Lifting Capacity) ને કારણે 'બાહુબલી' તરીકે ઓળખાય છે.

• બંધારણ: આ ત્રિ-ચરણીય (Three-stage) રોકેટ છે, જેમાં બે S200 સોલિડ ફ્યુઅલ બૂસ્ટર, L110 લિક્વિડ કોર સ્ટેજ અને C25 ક્રાયોજેનિક ચરણનો સમાવેશ થાય છે.
• ક્ષમતા: 43.5 મીટર ઊંચું આ રોકેટ GTO માં 4,000 કિલોગ્રામ સુધીના ભારે ઉપગ્રહો મોકલી શકે છે. આ રોકેટે અગાઉ લો અર્થ ઓર્બિટ (LEO) માં 8,000 કિલોનો પેલોડ પણ વહન કરેલો છે.
• સફળતાઓ: LVM3 રોકેટે ચંદ્રયાન-3 (3,900 કિલો GTO માં) અને વનવેબ મિશન (5,800 કિલો LEO માં) જેવી મહત્ત્વપૂર્ણ સફળતાઓ આપી છે.

CMS-03: નેવી માટે 'રુક્મિણી 2.0' અને કારગિલ કનેક્શન

1999ના કારગિલ સંઘર્ષ દરમિયાન ભારતે GPS ટ્રેકિંગ માટે અમેરિકા પાસે મદદ માંગી હતી, જે નકારવામાં આવી હતી. આનાથી પ્રેરાઈને ભારતે સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ (NavIC) અને લશ્કરી સંચાર ઉપગ્રહોના વિકાસ પર ભાર મૂક્યો.

• પ્રેરણા: કારગિલના અનુભવ બાદ નૌસેના માટે 'રુક્મિણી' (GSAT-7) પ્રથમ પગલું હતું. CMS-03 ઉપગ્રહ તે નેટવર્કને અપગ્રેડ કરશે.
• હેતુ: આ મિશન દ્વારા નૌસેનાને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં 24x7 સતત કવરેજ સાથે રીયલ-ટાઇમ કમ્યુનિકેશન ક્ષમતા પ્રાપ્ત થશે.
• આત્મનિર્ભરતા: 4.4 ટનનો સૌથી ભારે સેટેલાઇટ ભારતીય જમીન પરથી લોન્ચ કરીને ISRO એ વિદેશી લોન્ચ (જેમ કે ફ્રેન્ચ ગયાના) પરની નિર્ભરતા સંપૂર્ણપણે ઘટાડી દીધી છે.

LVM3-M5 મિશન શા માટે છે ખાસ? (5 મહત્ત્વના મુદ્દા)

ક્રમાંક | વિશેષતા | મહત્ત્વ

1 | સૌથી ભારે સ્વદેશી લોન્ચ | ભારતીય જમીન પરથી 4.4 ટનનો સૌથી ભારે સેટેલાઇટ GTO માં મોકલવાની પ્રથમ સિદ્ધિ.
2 | નૌસેના બૂસ્ટ | રિયલ-ટાઇમ સંચારથી હિંદ મહાસાગરમાં વ્યૂહાત્મક પકડ મજબૂત થશે.
3 | ટેકનિકલ તાકાત | S200 બૂસ્ટર અને L110 લિક્વિડ સ્ટેજનું સંપૂર્ણ સ્વદેશી વિકાસ અને સુધારેલું સંસ્કરણ.
4 | વૈશ્વિક કદ | ભારે પેલોડ વહન કરવાની ક્ષમતામાં ભારત વિશ્વમાં અગ્રણી સ્પેસ પાવર તરીકે સ્થાપિત થયું.
5 | ઓછો ખર્ચ | "ઓછા ખર્ચે ભારે ઉપગ્રહોનું પ્રક્ષેપણ, જે ISRO ને વિશ્વભરમાં આકર્ષક વિકલ્પ બનાવે છે."

ISROના વડાએ જણાવ્યું કે, 'આ મિશન ભારતની અવકાશ ક્ષમતાને નવી ઊંચાઈ આપશે અને નૌસેના માટે 'ગેમ ચેન્જર' સાબિત થશે.' લોન્ચ બાદ ઉપગ્રહ 3-4 દિવસમાં GEO માં પહોંચી જશે.

English summary

ISRO successfully launched the 4,410 kg CMS-03 satellite using the 'Bahubali' LVM3-M5 rocket, the heaviest ever from India to GTO. This mission, inspired by the Kargil War, will significantly upgrade the Navy's communication network.