કોટા કેવી રીતે બન્યુ કોચિંગ હબ? જાણો IITના 10 વિદ્યાર્થીઓથી લઇ 25 વિદ્યાર્થીઓની આત્મહત્યાની કહાની

ડોક્ટર-એન્જિનિયર બનવાનું સપનું જોનારાઓ માટે રાજસ્થાનનો ક્વોટા છેલ્લો સ્ટોપ છે. દર વર્ષે લાખો વિદ્યાર્થીઓ IIT, JEE અને NEETની તૈયારી માટે કોટાનો માર્ગ અપનાવે છે.

એવું પણ કહી શકાય કે કોટા શહેર સપનાના બોજ હેઠળ દટાયેલું છે. કોટામાં દરરોજ કોઈને કોઈ વિદ્યાર્થી જીવનની લડાઈ હારી રહ્યો છે. વર્ષ 2023ના આઠ મહિનામાં અત્યાર સુધીમાં 25 વિદ્યાર્થીઓએ આત્મહત્યા કરી છે.

વિદ્યાર્થીઓની આત્મહત્યા વચ્ચે, જાણો છેલ્લું કોચિંગ કોચિંગ હબ કેવી રીતે બન્યું? કોટા કોચિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીનો કેટલા હજાર કરોડનો બિઝનેસ છે? કોટામાં કેટલી કોચિંગ સંસ્થાઓ, વિદ્યાર્થીઓ, ફી, હોસ્ટેલ છે? કોટાના વિદ્યાર્થીઓની આત્મહત્યા રોકવા માટે કોટામાં શું પગલાં લેવામાં આવ્યા છે?

વિદ્યાર્થીઓને ડોક્ટર અને એન્જિનિયર બનાવવાનો ક્વોટા અનેક નામોથી ઓળખાય છે. ઉદાહરણ તરીકે કોટા ફેક્ટરી, કોચિંગ હબ રાજસ્થાન, કોટા જંકશન, કોચિંગ સિટી, એજ્યુકેશન સિટી રાજસ્થાન. કોટા કોચિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીનું ટર્નઓવર રૂ. 5,000 કરોડને વટાવી ગયું છે.

કોટામાં કોચિંગ ઈન્સ્ટિટ્યૂટમાં પ્રતિ વર્ષ વિદ્યાર્થી દીઠ તૈયારી ફી 40 હજાર રૂપિયાથી 1.5 લાખ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે. કોટાની છ જાણીતી સંસ્થાઓમાં પાંચ હજારથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ સતત અભ્યાસ કરે છે. બીજી તરફ, કોટામાં હોસ્ટેલની સંખ્યા લગભગ 3 હજાર છે, જેમાં 25 હજાર રૂમ છે.

કોટામાં મેડિકલ અને એન્જિનિયરિંગ કરનારા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા દર વર્ષે વધી રહી છે. વર્ષ 2023માં વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા 2 લાખ 5 હજાર થઈ ગઈ છે. 2022-23માં 1 લાખ 77 હજાર 439 અને 2021-22માં 1 લાખ 15 હજાર વિદ્યાર્થીઓ કોચિંગ માટે કોટા પહોંચ્યા હતા.

જ્યાંથી NEET, IIT અને JEE ના ટોપર્સ કોટામાંથી બહાર આવે છે. સાથે જ અહીં એવા વિદ્યાર્થીઓની પણ કમી નથી કે જેઓ જીવનની લડાઈ હારી જાય છે. કોટા પોલીસના આંકડા અનુસાર, વર્ષ 2015માં 17, 2016માં 16, 2017માં સાત, 2018માં 20 અને 2019માં આઠ વિદ્યાર્થીઓએ આત્મહત્યા કરી હતી. આ વર્ષે ઓગસ્ટ સુધીમાં આત્મહત્યાનો આંકડો 25 પર પહોંચી ગયો હતો.

કોટાએ વર્ષ 1991માં કોચિંગ હબ બનવાનું શરૂ કર્યું. ત્યાર બાદ અહીં કોચિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ગણતરી કરવામાં આવી હતી. 1991માં કોટાના 10 વિદ્યાર્થીઓ IITમાં સિલેક્ટ થયા. ત્યારે કોટાની તે કોચિંગ ઈન્સ્ટિટ્યૂટની દેશમાં ખૂબ ચર્ચા થઈ હતી. આગલા વર્ષે 1992 માં, કોટામાંથી 50 IIT વિદ્યાર્થીઓની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ પછી કોટા શહેરની દરેક ગલીમાં કોચિંગ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ખોલવામાં આવ્યા છે.

હાલમાં કોટા શહેરમાં કોચિંગ સંસ્થાઓની સંખ્યા લગભગ 150 છે. કોચિંગના કારણે કોટામાં ઘણી હોસ્ટેલ, પીજી, રેસ્ટોરન્ટ, કાફે અને મેસ પણ ખુલ્યા છે. કોટાના સમગ્ર કોચિંગ ઉદ્યોગનું ટર્નઓવર લગભગ પાંચ હજાર કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયું છે. NEET ની તૈયારી માટે ભારતની શ્રેષ્ઠ કોચિંગ સંસ્થા પણ કોટામાં છે.

કોટામાં કોચિંગ વિદ્યાર્થીઓની આત્મહત્યાના મામલાને રોકવા માટે અનેક પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. થોડા દિવસો પહેલા સીએમ અશોક ગેહલોતે કોટા કોચિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની બેઠક લીધી હતી. આ પછી, કોટા પ્રશાસને હોસ્ટેલની પાંખોમાં આત્મહત્યા વિરોધી ઉપકરણો લગાવવાની સૂચના આપી.

બીજી તરફ, હવે મહારાષ્ટ્રના વિદ્યાર્થી આવિષ્કારની આત્મહત્યા બાદ કોટા જિલ્લા કલેક્ટર ઓપી બંકરે નવા આદેશ જારી કર્યા છે, જે અંતર્ગત આગામી બે મહિના સુધી કોઈપણ પ્રકારની પરીક્ષા લેવામાં આવશે નહીં. વિદ્યાર્થીઓને સાત દિવસ સુધી સંપૂર્ણ ફ્રી રહેવાની છૂટ આપવી જોઈએ, ન તો કોઈ ક્લાસ કે ન કોઈ પરીક્ષા.

English summary

How did Kota become a coaching hub? Know the suicide story of 10 to 25 students of IIT