કપાસના ઉત્પાદનમાં ગુજરાત અગ્રેસર, જાણો રાજ્યવાર ઉત્પાદન

Cotton production in Gujarat: ગુજરાત સમગ્ર ભારતમાં કપાસના ઉત્પાદનમાં અગ્રેસર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જેમાં 2023-24ના સમયગાળા દરમિયાન 9,056.99 હજાર ગાંસડીનું પ્રભાવશાળી ઉત્પાદન થયું છે, જેમાંથી દરેક ગાંસડીનું વજન 170 કિલો છે.

આ જાહેરાત કેન્દ્ર સરકારે દેશના કપાસ ઉદ્યોગમાં રાજ્યના નોંધપાત્ર યોગદાનને ઉજાગર કરતી વખતે કરી હતી. ચાલુ બજેટ સંસદમાં એક સત્ર દરમિયાન, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્યમંત્રી રામનાથ ઠાકુરે કપાસ ઉત્પાદનના લેન્ડસ્કેપ વિશે આંતરદૃષ્ટિ શેર કરી છે.

તેમણે જાહેર કર્યું કે, મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના જિલ્લાવાર કપાસ ઉત્પાદનના છેલ્લા ત્રણ વર્ષનો ડેટા પરિશિષ્ટ I અને II માં દસ્તાવેજીકૃત થયેલ છે.

વધુમાં રામનાથ ઠાકુરે શેર કર્યું હતું કે, કોટન કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (CCI) દ્વારા લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) કામગીરી હેઠળ ખરીદાયેલી 32.84 લાખ ગાંસડીમાંથી, 27 જાન્યુઆરી, 2025 સુધીમાં 31.80 લાખ ગાંસડી વેચાઈ ગઈ હતી. નિકાસનો અભાવ વધુ અનુકૂળ સ્થાનિક વેચાણ ભાવ અને નિકાસ બજારોમાં સમાનતાના અભાવને આભારી હતો.

મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે, રામનાથ ઠાકુરે નોંધ્યું હતું કે હાલમાં ભારતમાંથી કપાસની નિકાસ પર કોઈ નિયંત્રણો નથી, અને જ્યારે ભારત સરકાર સીધી રીતે કપાસની આયાત કરતી નથી, ત્યારે સ્થાનિક વેપારીઓ ભાવનું સંચાલન કરવા માટે સ્વતંત્ર રીતે આમ કરવા માટે સ્વતંત્ર છે.

MSP દ્વારા ખેડૂતોને ટેકો આપવો - સરકારની લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) વ્યૂહરચના ખેડૂતોને તેમના કપાસના ઉત્પાદન માટે ખાતરીપૂર્વક ભાવ મળે તે સુનિશ્ચિત કરે છે, જે તેમના નાણાકીય હિતોનું રક્ષણ કરે છે.

કૃષિ ખર્ચ અને કિંમતો આયોગ (CACP) દ્વારા ભલામણ કરાયેલ MSPનો ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને તેમના ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં ઓછામાં ઓછો 50 ટકા નફો માર્જિન પૂરો પાડવાનો છે.

કપાસ માટે MSPમાં છેલ્લા વર્ષોમાં સતત વધારો જોવા મળ્યો છે, મધ્યમ અને લાંબા મુખ્ય કપાસના ભાવ 2023-24માં અનુક્રમે 6620 અને 7020 રૂપિયા પ્રતિ ક્વિન્ટલ સુધી પહોંચ્યા છે.

MSP લાભોની સુલભતા વધારવી - કપાસના ખેડૂતો સુધી MSP લાભો મહત્તમ પહોંચે તે માટે, CCI એ 12 કપાસ ઉગાડતા રાજ્યોમાં 507 ખરીદી કેન્દ્રો સ્થાપ્યા છે.

આમાં અમરાવતીમાં 9 અને મહારાષ્ટ્રના યવતમાળ જિલ્લામાં 15 કેન્દ્રોનો સમાવેશ થાય છે. આ કેન્દ્રો ખેડૂતોને તેમના પાક માટે વાજબી ભાવ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, જે કૃષિ ક્ષેત્રને ટેકો આપવા માટેની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

પરિશિષ્ટ-1 માં 2021-22 થી 2023-24 દરમિયાન રાજ્યવાર કપાસના ઉત્પાદનની વધુ વિગતો આપવામાં આવી છે, જે ગુજરાતનું પ્રભુત્વ દર્શાવે છે.

અન્ય મુખ્ય કપાસ ઉત્પાદક રાજ્યોમાં મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા અને રાજસ્થાનનો સમાવેશ થાય છે. વ્યાપક ડેટા વિવિધ પ્રદેશોમાં વધઘટ થતા ઉત્પાદન સ્તરોને પ્રકાશિત કરે છે, જેમાં ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર અગ્રણી છે.

એકંદરે, છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ભારતના કપાસના ઉત્પાદનમાં ગતિશીલ પરિવર્તન જોવા મળ્યું છે, જેમાં 2023-24માં કુલ ઉપજ 32,522.02 હજાર ગાંસડી સુધી પહોંચી છે.

આ દેશના કૃષિ અને આર્થિક પરિદૃશ્યમાં કપાસના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર ભાર મૂકે છે, જેમાં ગુજરાત તેના ઉત્પાદનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

MSP હેઠળ કપાસની ખરીદી અને ખરીદી કેન્દ્રો સ્થાપિત કરવાના સરકારના પ્રયાસો કૃષિ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા અને ખેડૂતોને વાજબી વળતર સુનિશ્ચિત કરવાની તેની પ્રતિબદ્ધતાનો પુરાવો છે.

English summary

Gujarat is leading in cotton production, know state-wise production