Lok Sabha Speaker : કેવી રીતે થાય છે લોકસભા સ્પીકરની ચૂંટણી? વિગતે જાણો પુરી પ્રકિયા

Lok Sabha Speaker : લોકશાહી વિરોધી નીતિઓથી લોકોને પરેશાન કરનારી બીજેપીને લોકસભા ચૂંટણીમાં લોકોએ સબક સીખવાડી દીધુ છે. હવે બીજેપીને લોકસભામાં સ્પીકરપદ માટે પણ સંધર્ષ કરવો પડી રહ્યો છે.

લોકસભામાં 26 જૂને નવા અધ્યક્ષની પસંદગી થવા જઈ રહી છે. લોકસભાના અધ્યક્ષ ભારતની સંસદના નીચલા ગૃહ લોકસભાના વડા છે. લોકસભાના અધ્યક્ષની ચૂંટણી જ્યારે લોકસભાનું નવું સત્ર શરૂ થાય અથવા જ્યારે અગાઉના અધ્યક્ષ પદ છોડે ત્યારે થાય છે.

આ ચૂંટણીમાં તમામ સભ્યો સ્પીકર માટે નોમિનેશન સબમિટ કરી શકે છે. નોમિનેશનમાં પ્રસ્તાવક અને સમર્થક બંને હોવું ફરજિયાત છે.

જો કે આ વખતે સ્પીકર પદને લઈને ભારે રસાકસી છે. કેન્દ્રની મોદી સરકારને સતત ત્રીજી વખત વડાપ્રધાન બનાવવામાં નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ (NDA)ના ઘટક પક્ષોનો હાથ છે. જેમાં તેલુગુ દેશમ પાર્ટી (ટીડીપી) અને જેડીયુ મજબૂત સ્તંભ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.

હવે બંને પક્ષો સ્પીકર પદ પોતાના પક્ષમાં રાખવા માંગે છે. સાથે જ ભાજપ તેને પોતાની છાવણીમાં રાખવાના મૂડમાં છે. આ સ્થિતીમાં એ જાણવુ જરૂરી છે કે સ્પીકર પદ માટેની ચૂંટણી કેવી રીતે થાય છે? શક્તિઓ શું છે?

લોકસભા અધ્યક્ષ કેવી રીતે ચૂંટાય છે?
સભાપતિની ચૂંટણી માટેના નિયમો બંધારણના અનુચ્છેદ 93માં નિર્ધારિત છે. પ્રક્રિયા અનુસાર, નવા સત્ર પહેલાં અથવા જ્યારે અગાઉના અધ્યક્ષનું પદ ખાલી થાય ત્યારે લોકસભાના અધ્યક્ષની પસંદગી કરવામાં આવે છે.

કોઈપણ સભ્યને સ્પીકર પદ માટે નામાંકિત કરી શકાય છે. નામાંકન પત્રને ગૃહના ઓછામાં ઓછા 50 સભ્યો દ્વારા સમર્થન અને પ્રસ્તાવિત કરવું આવશ્યક છે. જો એક કરતાં વધુ ઉમેદવારો હોય તો ચૂંટણી મતદાન દ્વારા થાય છે.

મતદાન ગુપ્ત મતદાન દ્વારા થાય છે. જે ઉમેદવારને સૌથી વધુ મત મળે છે તે સ્પીકર તરીકે ચૂંટાય છે. જો એક જ ઉમેદવાર હોય તો તેને બિનહરીફ સ્પીકર જાહેર કરવામાં આવે છે.

લોકસભા અધ્યક્ષની ભૂમિકા
લોકસભાના અધ્યક્ષની ભૂમિકા સંસદમાં તટસ્થ અને નિષ્પક્ષ હોય છે. તે ગૃહના સભ્યો અને સરકાર વચ્ચે સંતુલન જાળવી રાખે છે. સ્પીકરની અસરકારક નેતૃત્વ ક્ષમતા સંસદની કાર્યવાહીને સરળ અને અસરકારક બનાવે છે, જેનાથી લોકશાહીનો પાયો મજબૂત બને છે.

લોકસભાના અધ્યક્ષની સત્તા અને ફરજો
ગૃહની કાર્યવાહી ચલાવવી : અધ્યક્ષ ગૃહની બેઠકનું સંચાલન કરે છે અને ખાતરી કરે છે કે ગૃહની કાર્યવાહી નિયમો અને પ્રક્રિયાઓ અનુસાર હાથ ધરવામાં આવે. તે ગૃહની ચર્ચા અને ચર્ચાનું નિર્દેશન કરે છે અને સભ્યોને બોલવાની તક આપે છે.

શિસ્ત અને વ્યવસ્થા જાળવવી : ગૃહમાં શિસ્ત અને વ્યવસ્થા જાળવવી એ અધ્યક્ષની ફરજ છે. તે અસહ્ય વર્તન કરનારા સભ્યો સામે ચેતવણી આપી શકે છે, હાંકી શકે છે અથવા અન્ય શિસ્તભંગના પગલાં લઈ શકે છે.

પ્રશ્નકાળ અને અન્ય કામકાજ : સ્પીકર પ્રશ્નકાળ, શૂન્ય કલાક અને અન્ય કાર્યસૂચિ વસ્તુઓની પ્રાથમિકતા નક્કી કરે છે. તે મહત્ત્વના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે સમય ફાળવે છે.

મતદાન અધિકાર : સામાન્ય સંજોગોમાં અધ્યક્ષ મતદાનમાં ભાગ લેતા નથી. જો કે, ટાઇના કિસ્સામાં તેમને કાસ્ટિંગ વોટ આપવાનો અધિકાર છે.

નિયમોનું અર્થઘટન : સ્પીકર ગૃહના નિયમો અને પ્રક્રિયાઓનું અર્થઘટન કરે છે અને વિવાદાસ્પદ બાબતો પર નિર્ણય લે છે. તેમના નિર્ણયો અંતિમ અને બંધનકર્તા છે.

સમિતિઓની રચના : સ્પીકર વિવિધ સંસદીય સમિતિઓની રચના કરે છે અને તેમના સભ્યોની નિમણૂક કરે છે. તે સમિતિઓના કામ પર નજર રાખે છે અને તેમના અહેવાલો ગૃહમાં રજૂ કરે છે.

English summary

Lok Sabha Speaker: How is the election of Lok Sabha Speaker? Know the complete process in detail