ચિત્તા સંવર્ધન કેન્દ્ર: પુનઃસ્થાપિત થયા 13,000 હેક્ટર જમીન પર બન્ની ઘાસના મેદાનો

Updated: Thursday, December 21, 2023, 14:03 [IST]

Cheetah Breeding Centre: વન વિભાગ દ્વારા 13,000 હેક્ટર પર બન્ની ઘાસના મેદાનોને પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે, જે ભારતના સૌથી મોટા ઘાસના મેદાન તરીકે ઓળખાય છે, જે કુલ 2.5 લાખ હેક્ટર વિસ્તારને આવરી લે છે.

પુનઃસંગ્રહના પ્રયત્નોમાં, ગુણવત્તાયુક્ત ઘાસ ઉગાડવામાં આવ્યું હતું, જેમાં જીંજવા પ્રજાતિનો સમાવેશ થાય છે, અને પ્રથમ વખત, ડ્રોનનો ઉપયોગ કરીને ઘાસના મેદાનમાં બીજ વિખેરવામાં આવ્યા હતા. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આ ઘાસના મેદાનોમાં ચિત્તા સંવર્ધન સંરક્ષણ કેન્દ્ર સ્થાપવા માટે મંજૂરી આપી છે.

આગામી દાયકામાં વધારાના 70,000 હેક્ટરને પુનઃસ્થાપિત કરવાનું લક્ષ્ય છે. અધિકારીઓ અહેવાલ આપે છે કે, પુનઃસ્થાપનથી સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમ પર સકારાત્મક અસર પડી છે, જૈવવિવિધતા અને જમીનની ભેજમાં વધારો થયો છે. આનાથી ખડમાકડીઓની વસ્તીમાં વધારો થયો છે, જેનાથી બસ્ટાર્ડ પરિવાર અને હેરિયર્સ સહિત વિવિધ પક્ષીઓની પ્રજાતિઓને ફાયદો થયો છે.

બન્ની ઘાસના મેદાનનો એક ભાગ, ચારી ધંડ, વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ ખોરાકના સ્ત્રોતોને કારણે વાર્ષિક 40 થી 50,000 પક્ષીઓને આકર્ષે છે. સંદીપ કુમાર, મુખ્ય વન સંરક્ષક, કચ્છ સર્કલ દ્વારા વિશ્વાસ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો કે, પુનઃસ્થાપિત બન્ની ઘાસના મેદાનો ચિત્ત પુનર્વસન કાર્યક્રમને નોંધપાત્ર રીતે ટેકો આપશે.

ચિત્તાઓ માટે નિર્ણાયક શિકાર આધાર એવા ચિંકારાની વસ્તીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જેમાં અન્ય શાકાહારી અને નાના માંસાહારી પ્રાણીઓ જેવા કે કાળિયાર, હાયના અને શિયાળમાં વધારો થયો છે, જે ચિત્તાના સંવર્ધન કાર્યક્રમ માટે વૈવિધ્યસભર પ્રાણીસૃષ્ટિ અને વનસ્પતિમાં ફાળો આપે છે.

કચ્છ જિલ્લામાં આવેલા બન્ની વિસ્તારમાં વર્તમાન ઘાસની ઉત્પાદકતા પ્રતિ હેક્ટર 5,000 કિગ્રા છે. આશરે 25,000 આશ્રિત પશુ સંવર્ધકો સાથે પશુધનની સૌથી વધુ વસ્તી (20 લાખ) ધરાવતું હોવાથી, આ ઘાસના મેદાનથી નોંધપાત્ર રીતે લાભ થાય છે. 2019 થી વન વિભાગ દ્વારા સ્થાનિક સમુદાયને 2,100 ટન ઘાસનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે.

બન્નીમાં ઘાસનું ઉત્પાદન વધારવા માટે વન વિભાગ દ્વારા વરસાદી પાણીના સંરક્ષણ માટે 80 થી વધુ તળાવો બાંધવા, ખેતી માટે ઉપયોગમાં લેવાતી 11,000 હેક્ટર જમીન પરના અતિક્રમણને દૂર કરવા અને લગભગ 12,000 હેક્ટર જમીનને સાફ કરવા જેવી પહેલો હાથ ધરવામાં આવી છે. તાજેતરના વર્ષોમાં બદલાતી વરસાદની પદ્ધતિએ પણ આ પ્રદેશમાં ઘાસના ઉત્પાદનમાં સુધારો કરવામાં ફાળો આપ્યો છે.